Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

Devanagari script

यत्र विश्वेश्वरः साक्षाद्यत्राऽमरधुनी स्वयम् । त्वादृशा यत्र मुनयः क्व भीस्तत्रोपसर्गजा

Transliteration

yatra viśveśvaraḥ sākṣādyatrā'maradhunī svayam | tvādṛśā yatra munayaḥ kva bhīstatropasargajā

Translation

جہاں خود وِشوِیشور ساکھات حاضر ہیں، جہاں امر دھارا گنگا خود جلوہ گر ہے، اور جہاں آپ جیسے منی مقیم ہوں—وہاں آفت سے پیدا ہونے والا خوف کیسے رہ سکتا ہے؟

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्ध-देशवाचक (relative adverb: “where”)

• विश्वेश्वरः: Viśveśvara (Lord of the universe)
• विश्वेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (विश्वस्य ईश्वरः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• साक्षात्: directly
• साक्षात्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/प्रत्यक्षार्थक (directly, in person)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्ध-देशवाचक (where)

• अमरधुनी: the celestial river (Gaṅgā)
• अमरधुनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अमर + धुनी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अमराणां धुनी); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वयम्: herself
• स्वयम्: Kriya-visheshana (Emphatic/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मार्थक (oneself, by herself)

• त्वादृशाः: (people) like you
• त्वादृशाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वादृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (त्वत्-आदृश) “like you”

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्ध-देशवाचक (where)

• मुनयः: sages
• मुनयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• क्व: where?
• क्व: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक-देशवाचक (where?)

• भीः: fear
• भीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• उपसर्गजा: arising from affliction
• उपसर्गजा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उपसर्ग + ज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (उपसर्गात् जाता); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (born of affliction)

Speaker

Disciples of Vyāsa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara-kṣetra in Kāśī; Gaṅgā (Amaradhunī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Guru (a revered muni)

Visual Art Cues

Scene: A devotional tableau: Viśveśvara’s temple presence, Gaṅgā flowing nearby, and venerable sages seated in meditation—forming a triad that radiates fearlessness over the city.

Characters & Entities

• Viśveśvara (Śiva)
• Amaradhunī (Gaṅgā)
• Vyāsa
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine presence (Śiva and Gaṅgā) and saintly company dissolve fear; sacred geography supports inner fearlessness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, especially Viśveśvara’s kṣetra and the Gaṅgā flowing there.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse asserts the protective, fear-dispelling power of dwelling in Kāśī.