Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 55

Devanagari script

ततः सत्यवतीसूनुस्तथा स्तंभितदोर्लतः । प्रारब्धवान्महेशानं परितुष्टोतुमुदारधीः

Transliteration

tataḥ satyavatīsūnustathā staṃbhitadorlataḥ | prārabdhavānmaheśānaṃ parituṣṭotumudāradhīḥ

Translation

پھر ستیوتی کا بیٹا—بازو اب بھی اکڑے ہوئے—بلند نیت کے ساتھ مہیش کو راضی کرنے کے لیے اس کی ستوتی کرنے لگا۔

Word by Word

• ततः: then/thereupon
• ततः: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)

• सत्यवती-सूनुः: the son of Satyavatī (Vyāsa)
• सत्यवती-सूनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्यवती (प्रातिपदिक) + सूनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सत्यवत्याः सूनुः)

• तथा: thus/likewise
• तथा: Prakaraṇa (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• स्तम्भित-दोः-लतः: he whose arm-vines (arms) were stiffened
• स्तम्भित-दोः-लतः: Karta (Subject/कर्ता) (apposition)
• Type: Adjective
• Root: स्तम्भित (कृदन्त from स्तम्भ्/स्तभ् धातु) + दोः (प्रातिपदिक) + लता (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य दोर्लते स्तम्भिते)

• प्रारब्धवान्: began/undertook
• प्रारब्धवान्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + रभ् (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त (perfective past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महेशानम्: Maheśāna (Śiva)
• महेशानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• परितुष्टोतुम्: to please
• परितुष्टोतुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: परि + तुष् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive; ‘to please/satisfy’

• उदार-धीः: the noble-minded one
• उदार-धीः: Karta (Subject/कर्ता) (apposition)
• Type: Noun
• Root: उदार (प्रातिपदिक) + धी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (उदारा धीः यस्य)

Speaker

Narrator within Skanda’s Kāśī-māhātmya discourse (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vyāsa (Satyavatī’s son) stands with arms still rigid yet composed, beginning a hymn to Maheśa with focused, noble intent.

Characters & Entities

• Vyāsa
• Satyavatī
• Maheśa
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True devotion persists despite obstacles; the purpose of stotra is to delight the Lord and align oneself with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, implied as the sacred arena where Maheśa is directly praised and pleased.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is stated; the implied practice is stuti/stotra as a devotional discipline.