Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 25

Devanagari script

विधेरपि मनोज्ञातं शंभोरपि मनोगतम् । सम्यक्चित्तं त्वया ज्ञातं नमस्तुभ्यं चिदात्मने

Transliteration

vidherapi manojñātaṃ śaṃbhorapi manogatam | samyakcittaṃ tvayā jñātaṃ namastubhyaṃ cidātmane

Translation

جو بات وِدھاتری کے دل میں ہی معلوم ہوتی ہے اور جو شَمبھو کے دل میں پوشیدہ ہے—وہ سب تم نے ٹھیک ٹھیک جان لیا۔ تمہیں نمسکار ہے، اے چِداتمن، جن کی ذات خالص شعور ہے۔

Word by Word

• विधेः: of fate / of Brahmā
• विधेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• अपि: also / even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थक (also/even)

• मनोज्ञातम्: what is known in the mind (mental knowledge)
• मनोज्ञातम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + ज्ञात (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मनसः ज्ञातम्)

• शम्भोः: of Śambhu (Śiva)
• शम्भोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• अपि: also / even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थक (also/even)

• मनोगतम्: gone into the mind / in the mind
• मनोगतम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मनसि गतम्/मनोगतम्)

• सम्यक्: properly / completely
• सम्यक्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)

• चित्तम्: mind / intention
• चित्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3), एकवचन; सर्वनाम (instrumental)

• ज्ञातम्: known / understood
• ज्ञातम्: Kriya (Predicative/क्रिया-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञात (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थं (known)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; नमस्कारार्थक-निपात (salutatory particle)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4), एकवचन; सर्वनाम (dative)

• चिदात्मने: to the consciousness-self (one whose nature is consciousness)
• चिदात्मने: Sampradana (Recipient apposition/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: चित् (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; तत्पुरुषः (चिद्रूप आत्मा यस्य/चिदात्मा)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Skanda (addressed)

Visual Art Cues

Scene: Agastya praises Skanda (or the divine teacher) as one who knows even Vidhātṛ’s and Śambhu’s inner intentions, then bows to him as the embodiment of pure consciousness—an austere, luminous moment.

Characters & Entities

• Agastya
• Skanda
• Vidhi (Brahmā/Destiny)
• Śambhu (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It extols divine omniscience and identifies the highest divinity with consciousness itself (cit).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The praise occurs within the Kāśī Māhātmya narrative setting; no specific tīrtha is singled out in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

A direct act of worship is present: namas (salutation) as verbal and mental homage.