Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 12

Devanagari script

अद्राक्षीद्राक्षसं घोरमतीव विकृताकृतिम् । शुष्कशंखकपोलास्यं निमग्ना पिंगलोचनम्

Transliteration

adrākṣīdrākṣasaṃ ghoramatīva vikṛtākṛtim | śuṣkaśaṃkhakapolāsyaṃ nimagnā piṃgalocanam

Translation

اُس نے ایک نہایت ہولناک راکشس دیکھا، جس کی صورت حد درجہ بگڑی ہوئی تھی؛ اس کے گال اور چہرہ سوکھے ہوئے شنکھ جیسے، اور اس کی زرد مائل آنکھیں اندر کو دھنسی ہوئی تھیں۔

Word by Word

• अद्राक्षीत्: saw
• अद्राक्षीत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: दृश्; रूपम्: अद्राक्षीत्

• राक्षसम्: a demon
• राक्षसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• घोरम्: terrible
• घोरम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; राक्षसम् इति विशेषणम्

• अतीव: exceedingly
• अतीव: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: अव्यय; तीव्रतावाचक क्रियाविशेषण (intensifier)

• विकृताकृतिम्: of deformed appearance
• विकृताकृतिम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विकृत-आकृति (प्रातिपदिक; विकृत + आकृति)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: कर्मधारय (‘विकृता आकृतिः यस्य’/‘विकृतैव आकृतिः’)

• शुष्कशङ्खकपोलास्यम्: with dry temples, cheeks, and mouth
• शुष्कशङ्खकपोलास्यम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुष्क-शङ्ख-कपोल-आस्य (प्रातिपदिक; शुष्क + शङ्ख + कपोल + आस्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-समास (वर्णनात्मक): ‘शुष्कौ शङ्खौ कपोलौ यस्य, तथा आस्यम्’ (descriptive determinative)

• निमग्नम्: sunken
• निमग्नम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि-मग्न (प्रातिपदिक; √मज्ज् (धातु) से क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘sunken’

• पिङ्गलोचनम्: with tawny/yellowish eyes
• पिङ्गलोचनम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पिङ्गल-लोचन (प्रातिपदिक; पिङ्गल + लोचन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: कर्मधारय (‘पिङ्गले लोचने यस्य’)

Speaker

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa context: Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-associated saras (lake) vicinity

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: The ascetic looks up and beholds a terrifying rākṣasa—distorted body, dried conch-like cheeks and face, tawny eyes sunk deep—looming near the water’s edge.

Characters & Entities

• Rākṣasa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

On the path of worship, frightening obstacles may appear; steadfastness in dharma prepares one to face them.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative remains in the Kāśī-khaṇḍa sacred geography; this verse itself emphasizes the encounter rather than naming a tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is a narrative description of an ominous apparition.