Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 93

Devanagari script

नासापुटांस्तथान्यासां पाटयामास पार्षदः । चिच्छेद चांगुलीश्चापि तथान्यासां शिवप्रियः

Transliteration

nāsāpuṭāṃstathānyāsāṃ pāṭayāmāsa pārṣadaḥ | ciccheda cāṃgulīścāpi tathānyāsāṃ śivapriyaḥ

Translation

شیو کے اس پیارے خادم (پارشدا) نے کچھ عورتوں کے نتھنے پھاڑ دیے؛ اور اس نے دوسروں کی انگلیاں بھی کاٹ دیں۔

Word by Word

• नासापुटान्: nostrils
• नासापुटान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नासा (प्रातिपदिक) + पुट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); बहुवचन; समासः—नासायाः पुटाः (nostrils)

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb)

• अन्यासाम्: of others
• अन्यासाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); बहुवचन

• पाटयामास: split/tore
• पाटयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पट् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)

• पार्षदः: the attendant (of Śiva)
• पार्षदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पार्षद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• चिच्छेद: cut off
• चिच्छेद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: छिद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• अङ्गुलीः: fingers
• अङ्गुलीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्गुली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); बहुवचन

• च: also/and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि-निपात (particle: also/even)

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• अन्यासाम्: of others
• अन्यासाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); बहुवचन

• शिवप्रियः: Śiva's beloved (attendant)
• शिवप्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; समासः—शिवस्य प्रियः (dear to Śiva)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (didactic frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / internal audience

Visual Art Cues

Scene: A fierce Śiva-gaṇa attendant, weaponless or with minimal arms, swiftly splitting nostrils and severing fingers (shown symbolically), while terrified women recoil; the yajña pavilion is in ruins.

Characters & Entities

• Śiva
• pārṣada (gaṇa)
• yajña-assembly participants (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion without humility turns into offense; the Purāṇa uses stark imagery to deter blasphemy and arrogance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Kāśīkhaṇḍa setting, where devotion to Viśveśvara (Śiva) is central, frames the lesson.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.