Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

केचित्पक्वान्नपुष्टांगा यज्ञपात्राण्यचूर्णयन् । अमोटयन्स्रुचादंडान्केचिद्दोर्दंडशालिनः

Transliteration

kecitpakvānnapuṣṭāṃgā yajñapātrāṇyacūrṇayan | amoṭayansrucādaṃḍānkeciddordaṃḍaśālinaḥ

Translation

کچھ لوگ پکے ہوئے کھانے سے قوی اعضاء کے ساتھ یَجْیَہ کے برتنوں کو پیس کر چور کرتے تھے؛ اور کچھ زورآور بازوؤں والے غصّے میں سْرُچی اور اس کے دستے توڑ ڈالتے تھے۔

Word by Word

• केचित्: some (people)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Pronoun; Masculine, Nominative, Plural)

• पक्वान्न: cooked food
• पक्वान्न: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: पक्व + अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासः कर्मधारयः (पक्वम् अन्नम्); (Stem; Neuter; used as first member of compound)

• पुष्ट: nourished
• पुष्ट: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुष्ट (कृदन्त; √पुष् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्; पुल्लिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Past passive participle used adjectivally; Masculine, Nominative, Plural)

• अङ्गाः: limbs/bodies
• अङ्गाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; अत्र बहुव्रीहौ ‘पुष्टाङ्गाः’ इति—पुल्लिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Stem; here as member of bahuvrīhi; Masculine, Nominative, Plural)

• यज्ञ: sacrifice
• यज्ञ: Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; (Stem; Masculine; used as first member of compound)

• पात्राणि: vessels
• पात्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (Neuter, Accusative, Plural)

• अचूर्णयन्: they pulverized
• अचूर्णयन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √चूर्णय् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः बहुवचनम् (Past; Active; 3rd person plural)

• अमोटयन्: they broke
• अमोटयन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुट्/√मोट् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः बहुवचनम् (Past; Active; 3rd person plural)

• स्रुचः: ladles
• स्रुचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्रुच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (Feminine, Accusative, Plural)

• दण्डान्: staffs/handles
• दण्डान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (Masculine, Accusative, Plural)

• केचित्: some (others)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Pronoun; Masculine, Nominative, Plural)

• दोर्: arm
• दोर्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: दोर्/दोः (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रातिपदिकम्; (Stem; used as first member of compound)

• दण्ड: staff/rod
• दण्ड: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; (Stem; used as middle member of compound)

• शालिनः: having staff-like arms
• शालिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः/उपपद-तत्पुरुषः (दोर्-दण्ड-शालिन् = having arms like staffs) (Masculine, Nominative, Plural)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Visual Art Cues

Scene: A chaotic sacrificial arena: well-fed, strong-limbed attendants and fierce beings smash yajña-vessels; ladles and handles splinter; offerings scatter; priests recoil as the rite collapses.

Characters & Entities

• Yajña (sacrifice)
• yajña-pātra (sacrificial vessels)
• sruc (ladle)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual power without reverence for Maheśvara becomes hollow; arrogance in sacrifice invites downfall.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits in the Kāśī Khaṇḍa’s teaching framework; the immediate line narrates Dakṣa-yajña rather than naming a distinct Kāśī tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No prescription; it describes the breaking of yajña implements, emphasizing the limits of ritualism divorced from devotion.