Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

दध्वंसुरन्नराशींश्च केचित्पर्वतसन्निभान् । केचिद्वै पायसाहाराः केचिद्वै क्षीरपायिनः

Transliteration

dadhvaṃsurannarāśīṃśca kecitparvatasannibhān | kecidvai pāyasāhārāḥ kecidvai kṣīrapāyinaḥ

Translation

کچھ نے پکے ہوئے کھانے کے ڈھیر—جو پہاڑوں جیسے تھے—چکناچور کر دیے۔ کچھ نے پَایَس کھایا، اور کچھ نے دودھ پیا۔

Word by Word

• दध्वंसुः: destroyed
• दध्वंसुः: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्वंस् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• अन्नराशीन्: heaps of food
• अन्नराशीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक) + राशि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘अन्नस्य राशयः’ = heaps of food/grain

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• पर्वतसन्निभान्: mountain-like
• पर्वतसन्निभान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; उपमान-तत्पुरुषः—‘पर्वत-सन्निभ’ = mountain-like; ‘अन्नराशीन्’ इत्यस्य विशेषणम्

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• वै: indeed
• वै: Prayojaka (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (निपात)
• Form: निश्चयार्थक अव्यय

• पायसाहाराः: payasa-eaters
• पायसाहाराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पायस (प्रातिपदिक) + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—‘पायसः आहारः येषाम्’ = those whose food is payasa

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• वै: indeed
• वै: Prayojaka (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (निपात)
• Form: निश्चयार्थक अव्यय

• क्षीरपायिनः: milk-drinkers
• क्षीरपायिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक) + पायिन् (पा धातु → पायिन्, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—‘क्षीरं पिबन्ति’ = milk-drinkers

Speaker

Narrator (Skanda to Agastya, inferred)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: Heaps of cooked food rise like mountains, then are smashed and scattered by gaṇas; some consume pāyasa while others drink milk, amid overturned vessels and trampled offerings.

Characters & Entities

• Gaṇas
• Dakṣa-yajña (implied)
• Pāyasa
• Kṣīra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Material abundance in ritual cannot substitute for devotion and respect; pride turns offerings into mere food.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named; the verse continues the Dakṣa-yajña disruption episode within the Kāśī Khaṇḍa framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it mentions offerings (food heaps, pāyasa, milk) as part of the narrative.