Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 76

Devanagari script

वाक्याच्छतधृतेस्तस्मात्तस्मै दत्ता मयानघे । न जाने तं विरूपाक्षमुक्षगं विषभक्षिणम्

Transliteration

vākyācchatadhṛtestasmāttasmai dattā mayānaghe | na jāne taṃ virūpākṣamukṣagaṃ viṣabhakṣiṇam

Translation

اے بے عیب! شتدھرتی (برہما) کے کلمات کے سبب میں نے تمہیں اُسی کے حوالے کیا؛ مگر میں اُسے نہ پہچان سکی—ویرُوپاکش، بیل کو ساتھی رکھنے والا، زہر پینے والا۔

Word by Word

• वाक्यात्: from (his) statement/word
• वाक्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• शतधृतेः: of Śatadhṛti
• शतधृतेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शतधृति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• तस्मात्: from him/therefore
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

• दत्ता: given
• दत्ता: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अहं’ कर्तृक-प्रयोगे कर्मणि-भावः

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• अनघे: O sinless one
• अनघे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• न: not
• न: Modifier (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• जाने: I know
• जाने: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, आत्मनेपद

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• विरूपाक्षम्: the odd-eyed one
• विरूपाक्षम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विरूप + अक्ष (प्रातिपदिक); विरूपाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (विरूपे अक्षिणी यस्य सः)

• उक्षगम्: associated with a bull (bull-rider)
• उक्षगम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उक्ष + ग (प्रातिपदिक); उक्षग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (उक्षः गच्छति/उक्षेण गच्छति इति—‘bull-going/with bull’)

• विषभक्षिणम्: poison-eating
• विषभक्षिणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विष + भक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (विषं भक्षयति इति)

Speaker

Dakṣa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī / Viśvanātha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A speaker confesses ignorance of the bridegroom’s true divinity: Śiva as Virūpākṣa with Nandin nearby, a faint blue-throat/poison motif, set against the spiritual aura of Kāśī.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Brahmā (Śatadhṛti)
• Śiva
• Virūpākṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Divine may appear paradoxical—Śiva’s fearsome signs (poison-drinking, strange eyes) are marks of cosmic compassion and power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the overarching sacred context, but the verse itself does not name a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is narrative explanation and theological identification.