Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

Devanagari script

अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः । धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी

Transliteration

adya saptadaśo yogo viyogodya tano'śubhaḥ | dhaniṣṭhārdha samutpanne tava tārādya paṃcamī

Translation

آج سترہواں یوگ ‘ویوگ’ طلوع ہوا ہے، جو بدن کے لیے نحوست لاتا ہے۔ اور جب دھنِشٹھا کا آدھا حصہ شروع ہو، تو تیری تارا-گنتی کے مطابق یہ پانچویں (پنچمی) ہے۔

Word by Word

• अद्य: today
• अद्य: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (today)

• सप्तदशः: seventeenth
• सप्तदशः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तदश (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (सप्त + दश), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘योगः’ विशेषण (masc. nom. sg.)

• योगः: (astrological) yoga
• योगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc. nom. sg.)

• वियोगः: separation; (name of yoga)
• वियोगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वियोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc. nom. sg.)

• अद्य: today
• अद्य: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (today)

• तनुः: body; person
• तनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (fem. nom. sg.)

• अशुभः: inauspicious
• अशुभः: Visheshana (Predicate/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (predicative) ‘(is) inauspicious’

• धनिष्ठा: Dhaniṣṭhā (nakṣatra)
• धनिष्ठा: Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धनिष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/सप्तमी-सम्भव; अत्र समासपूर्वपदत्वात् प्रातिपदिकरूपेण (name of nakṣatra)

• अर्ध: half
• अर्ध: Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member)

• समुत्पन्ने: having arisen; occurring
• समुत्पन्ने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उत् + √पद्/√पद् (धातु) → समुत्पन्न (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन, नपुंसक/पुं/स्त्री-सम्भव; अत्र अधिकरणे (loc. sg.: “when arisen/occurred”)

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध-षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (2nd pers. gen. sg.)

• तारा: star; (here) tārā (asterism count)
• तारा: Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member)

• अद्य: today
• अद्य: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (today)

• पञ्चमी: the fifth (tithi)
• पञ्चमी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्चमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (fem. nom. sg.; 5th tithi)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic moment: Bhava enumerates ‘Viyoga’ (17th yoga), Dhaniṣṭhā’s half-rise, and the tārā-based pañcamī, as if reading a celestial ledger that shadows the Goddess’s intended movement.

Characters & Entities

• Śiva
• Devī
• Viyoga (Yoga)
• Dhaniṣṭhā (Nakṣatra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred tradition treats time as spiritually potent; aligning actions with auspicious kāla protects body, mind, and outcomes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is specified in this verse; it is muhūrta guidance within the Kāśī Khaṇḍa storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

Considering yoga, nakṣatra phases, and tārā-bala (star strength) before travel or major acts is recommended implicitly.