Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 79

Devanagari script

नानाविधानि यंत्राणि नानायुधविधानकम् । जलाशयानां रचनाः सुदुर्गरचनास्तथा

Transliteration

nānāvidhāni yaṃtrāṇi nānāyudhavidhānakam | jalāśayānāṃ racanāḥ sudurgaracanāstathā

Translation

تم طرح طرح کے یंत्र (مشینیں) بنانے کا علم رکھو گے، اور گوناگوں صورتوں کے ہتھیار تیار کرنے کی ترکیب بھی۔ تم تالابوں اور آبی نظاموں کی تعمیر، اور اسی طرح مضبوط قلعہ بندی کی ساخت بھی جان لو گے۔

Word by Word

• नाना: various
• नाना: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (various)

• विधानि: kinds/types
• विधानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (various kinds)

• यन्त्राणि: machines, devices
• यन्त्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• नाना: various
• नाना: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• आयुधविधानकम्: the making/arrangement of weapons
• आयुधविधानकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आयुध + विधानक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (आयुधानां विधानकम्—weapon-making/arrangement)

• जलाशयानाम्: of reservoirs/water-bodies
• जलाशयानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जल + आशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; तत्पुरुषः (जलस्य आशयाः)

• रचनाः: constructions, designs
• रचनाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रचना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सुदुर्गरचनाः: very strong/impregnable constructions
• सुदुर्गरचनाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सु + दुर्ग + रचना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (सुदुर्गाः रचनाः—very strong/impregnable constructions)

• तथा: likewise, also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and likewise)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A visionary catalogue of technical skills: yantras, diverse weapons, reservoirs, and formidable forts—seen as dharmic engineering for a sacred city.

Characters & Entities

• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Technical knowledge—when guided by dharma—supports social welfare (waterworks) and protection, becoming a righteous form of action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the overarching holy setting; the verse aligns worldly skills with sacred-city life and its needs.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual; the verse highlights constructive works (especially water-reservoirs) as dharmically valuable.