Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

Devanagari script

सर्वर्तुकुसुमान्वृक्षान्सुच्छायस्निग्धपल्लवान् । सफलान्सुलताश्लिष्टान्दृष्ट्वा प्रीतिमगान्मुनिः

Transliteration

sarvartukusumānvṛkṣānsucchāyasnigdhapallavān | saphalānsulatāśliṣṭāndṛṣṭvā prītimagānmuniḥ

Translation

ہر موسم میں پھولوں سے لدے درخت—خوشگوار چھاؤں اور چمکدار نرم کونپلوں والے؛ پھلوں سے بھرے اور لطیف بیلوں میں لپٹے ہوئے—دیکھ کر مُنی خوشی سے بھر گیا۔

Word by Word

• सर्व-ऋतु-कुसुमान्: flowering in all seasons
• सर्व-ऋतु-कुसुमान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + ऋतु (प्रातिपदिक) + कुसुम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (agreeing with वृक्षान्); तत्पुरुष (सर्वेषु ऋतुषु कुसुमानि येषाम्)

• वृक्षान्: trees
• वृक्षान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• सु-च्छाय-स्निग्ध-पल्लवान्: with very shady, glossy tender leaves
• सु-च्छाय-स्निग्ध-पल्लवान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय/उपसर्गवत्) + छाया (प्रातिपदिक) + स्निग्ध (प्रातिपदिक) + पल्लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय/बहुपद-समास (सुच्छाया च स्निग्धाः पल्लवाः येषाम्)

• स-फलान्: with fruits
• स-फलान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; सह-उपपद (sa- = 'with')

• सु-लता-आश्लिष्टान्: well-entwined by creepers
• सु-लता-आश्लिष्टान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय/उपसर्गवत्) + लता (प्रातिपदिक) + आश्लिष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (लताभिः आश्लिष्टान् = embraced/entwined by creepers)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) (having seen)

• प्रीतिम्: joy, delight
• प्रीतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अगात्: attained, came to
• अगात्: Kriya (Main predicate/मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लुङ्-लकार (aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन (he went/attained)

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānandakānana (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A luminous forest where trees blossom in every season, offering deep shade, glossy tender shoots, abundant fruits, and creepers entwining trunks—Durvāsā’s face softened by joy.

Characters & Entities

• Durvāsā (implied by context)
• Ānandakānana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A true kṣetra manifests divine harmony: nature itself becomes auspicious and joy-giving where Śiva’s presence sanctifies the land.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ānandakānana—the sacred grove of Kāśī—shown through its miraculous, ever-seasonal bloom.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse supports tīrtha-darśana as a contemplative practice—seeing the sanctified landscape as a form of devotion.