Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 34

ब्रह्मांडभांडमथवा स्फोटयामः क्षणेन हि । आस्फालयामो वान्योन्यं कालं मृत्युं च तालवत्

brahmāṃḍabhāṃḍamathavā sphoṭayāmaḥ kṣaṇena hi | āsphālayāmo vānyonyaṃ kālaṃ mṛtyuṃ ca tālavat

یا ہم ایک ہی لمحے میں کائنات کے برتن کو چکناچور کر دیں؛ اور وقت اور موت کو بھی تال کے پتّے کے پنکھے کی طرح جھپٹ کر پرے ہٹا دیں۔

brahmāṇḍa-bhāṇḍamthe vessel of the universe (cosmic egg as a pot)
brahmāṇḍa-bhāṇḍam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbrahmāṇḍa (प्रातिपदिक) + bhāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्माण्डस्य भाण्डम्)
athavāor else
athavā:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootathavā (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle)
sphoṭayāmaḥwe burst/shatter
sphoṭayāmaḥ:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√sphoṭ (स्फोट्) (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), उत्तमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative sense: ‘cause to burst’)
kṣaṇenain an instant
kṣaṇena:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootkṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
hiindeed
hi:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle)
āsphālayāmaḥwe strike/slap
āsphālayāmaḥ:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√sphal/√sphāl (स्फाल्) (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), उत्तमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: ‘cause to slap/strike’)
or
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle)
anyonyammutually; each other
anyonyam:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootanyonya (प्रातिपदिक)
Formपरस्परार्थक-अव्यय (reciprocal adverb)
kālamTime (as a deity)
kālam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
mṛtyumDeath
mṛtyum:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmṛtyu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
tālavatlike a palm-leaf/fan; as with a tāla
tālavat:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottāla (प्रातिपदिक) + vat (वत्) (तद्धित)
Formउपमान-अव्यय (simile adverb), -वत् प्रत्ययान्त (like/as)

Gaṇas/Pramathas (quoted speech within Skanda’s narration)

Tirtha: Avimukta-Kāśī (Vārāṇasī)

Type: kshetra

Scene: Gaṇas declare they can shatter the cosmic egg and slap away Time and Death like a palm-leaf fan; personified Kāla and Mṛtyu recoil before Rudra’s aura over Kāśī.

B
Brahmāṇḍa
K
Kāla
M
Mṛtyu

FAQs

The boast highlights delusion: only the Supreme Lord truly transcends Time and Death; attendants must remain grounded in devotion and Dharma.

The passage belongs to the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī-centered Mahātmya, where liberation and victory over death are key themes.

None.