Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 5

Devanagari script

कृतपादोदक स्नानः कृतकेशवपूजनः । वीतसंसारवसतिः काश्यामासीन्नरोत्तमः

Transliteration

kṛtapādodaka snānaḥ kṛtakeśavapūjanaḥ | vītasaṃsāravasatiḥ kāśyāmāsīnnarottamaḥ

Translation

جس نے پادودک میں اسنان کیا اور کیشو (کیشوَ) کی پوجا کی، وہ نر اُتم کاشی میں مقیم ہوا—سنسار کی رہائش سے آزاد ہو کر۔

Word by Word

• कृतपादोदकस्नानः: one who has bathed in pādodaka
• कृतपादोदकस्नानः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + पादोदक (पाद+उदक; प्रातिपदिक) + स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-समासः—तत्पुरुषः; अर्थः ‘कृतं पादोदके स्नानं येन’ (कृत-समासान्त-विशेषण)

• कृतकेशवपूजनः: one who has worshipped Keśava
• कृतकेशवपूजनः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + केशव (प्रातिपदिक) + पूजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समासः; अर्थः ‘कृतं केशवस्य पूजनं येन’

• वीतसंसारवसतिः: one who has abandoned dwelling in saṃsāra
• वीतसंसारवसतिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वीत (वि+इ-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + संसार (प्रातिपदिक) + वसति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुषः; अर्थः ‘संसार-वसतिः वीतः (त्यक्तः) येन’

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• नरोत्तमः: the best of men
• नरोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारय-समासः (उत्तमः नरः)

Speaker

Skanda (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pādodaka-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim emerges from a sacred bath at Pādodaka-tīrtha, then offers flowers and tulasī to Keśava in a small shrine; behind him, Kāśī’s lanes and ghāṭas glow, suggesting a life settled in sacred residence beyond worldly pull.

Characters & Entities

• Pādodaka
• Keśava
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snān joined with devotion (pūjā) transforms one’s spiritual destiny, making Kāśī a place of release rather than bondage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pādodaka tīrtha in Kāśī, together with worship of Keśava.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna in Pādodaka and pūjana of Keśava.