Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 64

Devanagari script

गाथामिमां सा संगीय सरथा स महीरुहा । सपर्यंका क्षणादेव मध्ये सिंधुं प्रवेक्ष्यति

Transliteration

gāthāmimāṃ sā saṃgīya sarathā sa mahīruhā | saparyaṃkā kṣaṇādeva madhye siṃdhuṃ pravekṣyati

Translation

اسی گاتھا کو گا کر وہ—رتھ سمیت، اُس عظیم درخت سمیت، اور اپنے پلنگ سمیت—ایک ہی لمحے میں سمندر کے بیچوں بیچ داخل ہو جائے گی۔

Word by Word

• गाथाम्: song/verse
• गाथाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गाथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• इमाम्: this
• इमाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• संगीय: having sung
• संगीय: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√गै (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having sung’

• स-रथा: with the chariot
• स-रथा: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘with’) + रथ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सहार्थक-तत्पुरुष (रथेन सह)

• सा: she
• सा: Karta (Subject reiteration/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्त-प्रयोग)

• मही-रुहा: the tree (earth-grown)
• मही-रुहा: Karta (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + रुह (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (महीतले रुहति इति/महीरुहः ‘tree’)

• स-पर्यङ्का: with the couch
• स-पर्यङ्का: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय ‘with’) + पर्यङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सहार्थक-तत्पुरुष (पर्यङ्केन सह)

• क्षणात्: in a moment, instantly
• क्षणात्: Apādāna/Time (Ablative of time/कालापादान)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/काल), एकवचन; कालवाचक (temporal)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण-निपात)

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• सिन्धुम्: river/ocean (Sindhu)
• सिन्धुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• प्रवेक्ष्यति: will enter
• प्रवेक्ष्यति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√विश् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्/future), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sindhu-madhya antarhāna (oceanic disappearance point)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpa (King)

Visual Art Cues

Scene: As the last note of the vīṇā fades, the maiden, her chariot, the great tree, and the jeweled couch sink or dissolve into the ocean’s center in a flash of light beneath the full moon.

Characters & Entities

• Nārada
• Divyāṅganā
• Ocean/Sea (sindhu)
• Chariot (ratha)
• Tree (mahīruha)
• Couch (paryaṅka)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine realms move by laws beyond ordinary perception; sacred signs appear and vanish according to higher ordinance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ocean (sindhu/arṇava) is the described sacred landscape of the event; no named tīrtha is specified.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates a supernatural transition that serves as a clue for the seeker.