Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 41

Devanagari script

अन्नानि चैकभक्तस्य शृणुतानि फलाप्तये । जंब्वपामार्ग खदिर जाती चूतकदंबकम्

Transliteration

annāni caikabhaktasya śṛṇutāni phalāptaye | jaṃbvapāmārga khadira jātī cūtakadaṃbakam

Translation

ایک بھکت (جو دن میں ایک بار کھاتا ہے) کے لیے اناج کے قواعد سنو، تاکہ ثواب کا پھل حاصل ہو۔ دنت کاشٹھ کے لیے مقرر درخت یہ ہیں: جمبو، اپامارگ، کھدِر، جاتی، چوت اور کدمب۔

Word by Word

• अन्नानि: foods
• अन्नानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयबोधक

• एकभक्तस्य: of the one who eats once (per day)
• एकभक्तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एक + भक्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), एकवचनम्; (one-meal-observer)

• शृणुतानि: hear (you all)
• शृणुतानि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• फलाप्तये: for attaining the result
• फलाप्तये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: फल + आप्ति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्गे चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचनम्; प्रयोजनार्थे (for obtaining fruit/result)

• जम्बु: jambu tree
• जम्बु: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जम्बु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; दन्तकाष्ठद्रुमनाम (tree-name)

• अपामार्ग: apāmārga (Achyranthes)
• अपामार्ग: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपामार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; दन्तकाष्ठद्रुमनाम

• खदिर: khadira (acacia)
• खदिर: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खदिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; दन्तकाष्ठद्रुमनाम

• जाती: jātī (jasmine)
• जाती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जाती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; दन्तकाष्ठद्रुमनाम

• चूतकदम्बकम्: mango and kadamba (trees)
• चूतकदम्बकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चूत + कदम्बक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समाहार-द्वन्द्वः (cūta and kadambaka as a set)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pulomajā (implied)

Visual Art Cues

Scene: A devotee at dawn performs dantadhāvana with a twig, with a small arrangement of different tree twigs labeled/recognized; later a simple single meal is shown on a leaf plate, emphasizing eka-bhakta restraint.

Characters & Entities

• Eka-bhakta
• Jambu
• Apāmārga
• Khadira
• Jātī
• Cūta (mango)
• Kadamba

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-restraint (like eka-bhakta) and purity disciplines are taught as means to secure the vow’s spiritual fruit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is embedded in Kāśī’s dharma-mahātmya context within the Kāśīkhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Eka-bhakta (one meal a day) discipline and the approved plants for dantakāṣṭha such as jambu and khadira.