Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 56

Devanagari script

निर्वाणमंडपं नाम तत्स्थानं जगतीतले । तत्रर्चं संजपन्नेकां लभेत्सर्वश्रुतेः फलम्

Transliteration

nirvāṇamaṃḍapaṃ nāma tatsthānaṃ jagatītale | tatrarcaṃ saṃjapannekāṃ labhetsarvaśruteḥ phalam

Translation

زمین پر وہ مقام ‘نِروان منڈپ’ کے نام سے معروف ہے۔ وہاں دیوتا کی مورتی کے سامنے ایک ہی منتر کا جپ کرنے سے تمام شروتیوں کا پھل حاصل ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• निर्वाणमण्डपम्: the Nirvāṇa-pavilion
• निर्वाणमण्डपम्: Karta (Subject/predicate name)
• Type: Noun
• Root: निर्वाण + मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (निर्वाणस्य मण्डपः)

• नाम: named / called
• नाम: Sambandha (Naming particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय, नामनिर्देशक (particle meaning 'called')

• तत्स्थानम्: that place
• तत्स्थानम्: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: तत् + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (तस्य स्थानम्)

• जगतीतले: on the surface of the earth
• जगतीतले: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: जगती + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (जगत्याः तलम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• अर्चम्: the image (for worship) / worship
• अर्चम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: अर्चा/अर्च् (प्रातिपदिक; अर्चा = पूजा/देवप्रतिमा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• संजपन्: reciting / muttering
• संजपन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + √जप् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एकाम्: one (single)
• एकाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of arcam)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: √लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सर्वश्रुतेः: of all the Vedas/scriptures
• सर्वश्रुतेः: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: सर्व + श्रुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सर्वा श्रुतिः)

• फलम्: fruit / result
• फलम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context, addressing Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nirvāṇa-maṇḍapa (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The ‘Nirvāṇa Pavilion’ is shown as a sanctified hall on earth; a devotee chants a single mantra before the deity-image, while symbolic Vedic scriptures dissolve into light, indicating attainment of all śruti fruit.

Characters & Entities

• Nirvāṇa-maṇḍapa
• Kāśī
• Śruti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is portrayed as a concentrated field of revelation: sincere japa there can equal the cumulative merit of scriptural study.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Nirvāṇa-maṇḍapa, a named sacred pavilion within Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform japa of a single mantra before the arca (deity-image) at the Nirvāṇa-maṇḍapa.