Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 56

Devanagari script

त्रिलोक्या अपि सर्वस्याः श्रेष्ठा वाराणसी पुरी । ततोपि लिंगमोंकारं ततोप्यत्र त्रिलोचनम्

Transliteration

trilokyā api sarvasyāḥ śreṣṭhā vārāṇasī purī | tatopi liṃgamoṃkāraṃ tatopyatra trilocanam

Translation

تینوں لوکوں کے سبھی تیرتھوں میں وارانسی کی پوری سب سے برتر ہے۔ اس سے بھی اعلیٰ اومکار لِنگ ہے، اور کاشی میں اس سے بھی بڑھ کر تریلوچن شِو ہیں۔

Word by Word

• त्रिलोक्याः: of the three worlds
• त्रिलोक्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रिलोक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; समासः—त्रयः लोकाः इति द्विगु-समासः (त्रि+लोक)

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), ‘also/even’

• सर्वस्याः: of all (of it)
• सर्वस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; विशेषणम्

• श्रेष्ठा: the best
• श्रेष्ठा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषणम् (superlative sense)

• वाराणसी: Vārāṇasī
• वाराणसी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; नगरनाम

• पुरी: the city
• पुरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; वाराणसी-सम्बन्धे अप्पोज़िशन (apposition)

• ततः: than that, from that
• ततः: Apadana (Ablatival comparison/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः (ablatival adverb) ‘than that/from that’

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• लिङ्गम्: liṅga, emblem
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; कर्मधारय-समासस्य पूर्वपदम् (in compound)

• ओंकारम्: Oṃkāra
• ओंकारम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ओंकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; समासे उत्तरपदम्

• लिङ्ग-ओंकारम्: the Oṃkāra-liṅga
• लिङ्ग-ओंकारम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक) + ओंकार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (समासस्य समाहार/नपुंसकत्व-प्रवृत्ति), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः—‘ओंकाररूपं लिङ्गम्’

• ततः: than that
• ततः: Apadana (Ablatival comparison/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तुलनार्थक-अपादानार्थ (comparative ‘than that’)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• त्रिलोचनम्: Trilocana (the three-eyed one)
• त्रिलोचनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिलोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘त्रीणि लोचनानि यस्य सः’ (epithet of Śiva)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Vārāṇasī) with Oṃkāra-liṅga and Trilocana

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A panoramic Kāśī riverfront with ghāṭas and temples; in the foreground a radiant Oṃkāra-liṅga shrine, and beyond it the awe-inspiring Trilocana-Śiva, three-eyed, bestowing grace; pilgrims with folded hands move in a graded procession toward the highest sanctum.

Characters & Entities

• Vārāṇasī (Kāśī)
• Oṃkāra-liṅga
• Trilocana (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It teaches a hierarchy of sanctity: Kāśī is supreme, yet within Kāśī certain Śiva-manifestations (Oṃkāra-liṅga, Trilocana) are praised as even more spiritually potent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vārāṇasī (Kāśī), specifically the Oṃkāra-liṅga and the Trilocana (Śiva) sacred site within Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed in this verse; it is primarily a statement of sacred precedence and praise (māhātmya).