Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

क्षेत्रस्योपनिषच्चैषा मुक्तिबीजमिदं परम् । कर्मकाननदावाग्निरेषा लिंगावलिः प्रिये

Transliteration

kṣetrasyopaniṣaccaiṣā muktibījamidaṃ param | karmakānanadāvāgnireṣā liṃgāvaliḥ priye

Translation

اے محبوبہ! یہ اس کھیتر کا اُپنشد جیسا راز ہے، مُکتی کا اعلیٰ بیج؛ یہ لِنگوں کی مالا کرم کے جنگل کو جلا دینے والی دَواگنی ہے۔

Word by Word

• क्षेत्रस्य: of the kṣetra
• क्षेत्रस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• उपनिषत्: Upaniṣad; secret doctrine
• उपनिषत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उपनिषद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• एषा: this
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; उपनिषत् इति समानाधिकरणम्

• मुक्ति-बीजम्: seed of liberation
• मुक्ति-बीजम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (मुक्तेः बीजम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; इदम् इति समानाधिकरणम्

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बीजम्/इदम् इत्यस्य विशेषणम्

• कर्म-कानन-दाव-अग्निः: forest-fire (that burns) the forest of karma
• कर्म-कानन-दाव-अग्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्म (प्रातिपदिक) + कानन (प्रातिपदिक) + दाव (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मरूपे कानने दावाग्निः इव / कर्मकाननस्य दावाग्निः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; एषा इति समानाधिकरण-रूपेण स्त्रीलिङ्ग-प्रदर्शनम् (अर्थतः ‘दावाग्निरिव’)

• एषा: this
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; लिङ्गावलिः इति समानाधिकरणम्

• लिङ्ग-आवलिः: row/series of liṅgas
• लिङ्ग-आवलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक) + आवलि (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (लिङ्गानाम् आवलिः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

Speaker

Śiva (deduced from 'priye' and doctrinal metaphor)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Liṅgāvalī of Kāśī (Caturdaśa Mahāliṅga series)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A visionary tableau: a garland-like chain of liṅgas blazing with cool-white and golden fire; behind them a dense forest labeled ‘karma’ is consumed, revealing a clear sky of liberation; Śiva and Devī witness the transformation.

Characters & Entities

• Kāśī-kṣetra
• Liṅgāvali (series of Liṅgas)
• Karma
• Mukti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Kāśī Liṅga-circuit is taught as an inner liberating secret that destroys karmic accumulation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra through its liṅgāvali—its interconnected Śiva-liṅga shrines.

What ritualistic prescription is mentioned?

Engagement with the liṅgāvali (pilgrimage/darśana/pūjā) is implied as the means that ‘burns’ karma.