Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 3

Devanagari script

तत्पीठदर्शनादेव विरजा जायते नरः । यत्रास्ति तन्महालिंगं वाराणस्यां त्रिलोचनम्

Transliteration

tatpīṭhadarśanādeva virajā jāyate naraḥ | yatrāsti tanmahāliṃgaṃ vārāṇasyāṃ trilocanam

Translation

اس پیٹھ کے محض درشن سے ہی انسان ‘ویرجا’ یعنی آلودگی سے پاک ہو جاتا ہے۔ وہیں وارانسی میں تریلوچن نام کا وہ مہا لِنگ قائم ہے۔

Word by Word

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (of that)

• पीठ: (of the) sacred seat
• पीठ: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (of the seat)

• दर्शनात्: from seeing
• दर्शनात्: Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (cause/source: from seeing)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle: emphasis/limitation)

• विरजा: free from passion/impurity
• विरजा: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विरजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (नरः)

• जायते: becomes/is born
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location marker/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb: where)

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देश (that)

• महालिङ्गम्: the great liṅga
• महालिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा-लिङ्ग (प्रातिपदिक; महा + लिङ्ग)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता (अस्ति)

• वाराणस्याम्: in Vārāṇasī
• वाराणस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• त्रिलोचनम्: Trilocana (Śiva)
• त्रिलोचनम्: Visheshana (Appositive/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: त्रि-लोचन (प्रातिपदिक; त्रि + लोचन)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समानाधिकरण (महालिङ्गम्)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Virajā-pīṭha / Trilocana Mahāliṅga

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim’s gaze meets the luminous Virajā-pīṭha; a dark stone Trilocana Liṅga rises behind, marked by three eyes symbolism; a wave of light washes over the pilgrim, signifying instant purification.

Characters & Entities

• Viraja Pīṭha
• Vārāṇasī (Kāśī)
• Trilocana Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of a sanctified locus in Kāśī is itself purifying, indicating the exceptional salvific power of the kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viraja Pīṭha and the Trilocana Mahāliṅga in Vārāṇasī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (reverent visitation/seeing) of the Viraja Pīṭha and Trilocana liṅga.