Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 2

Devanagari script

स्कन्द उवाच । मुने कलशजाख्यामि यत्पृष्टं तन्निशामय । विरजःसंज्ञकं पीठं यत्प्रोक्तं सर्वसिद्धिदम्

Transliteration

skanda uvāca | mune kalaśajākhyāmi yatpṛṣṭaṃ tanniśāmaya | virajaḥsaṃjñakaṃ pīṭhaṃ yatproktaṃ sarvasiddhidam

Translation

سکند نے کہا: اے کلش سے جنم لینے والے مُنی (اگستیہ)، جو کچھ تم نے پوچھا ہے وہ میں بیان کرتا ہوں—سنو۔ ‘ویرجا’ نام کا ایک مقدس پیٹھ ہے، جسے سبھی سِدھیوں کا عطا کرنے والا کہا گیا ہے۔

Word by Word

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वक्ता

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• कलशज: O Pot-born (Agastya)
• कलशज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कलश-ज (प्रातिपदिक; कलश + ज)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; अगस्त्य-पर्याय

• आख्यामि: I will tell/declare
• आख्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√ख्या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद

• यत्: what
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध/यद्-तद्-सम्बन्ध (relative)

• पृष्टम्: asked
• पृष्टम्: Karma (Object content/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'asked'

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; यत्-सम्बन्धी (correlative)

• निशामय: listen/attend
• निशामय: Prayojaka (Request/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: नि-√शम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विरजःसंज्ञकम्: named ‘Virajā’
• विरजःसंज्ञकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विरजः-संज्ञक (प्रातिपदिक; विरजः + संज्ञक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पीठम्)

• पीठम्: sacred seat/holy place
• पीठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (आख्यामि)

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध (relative)

• प्रोक्तम्: declared
• प्रोक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'spoken/declared'

• सर्वसिद्धिदम्: granting all attainments
• सर्वसिद्धिदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-सिद्धि-द (प्रातिपदिक; सर्व + सिद्धि + द)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पीठम्)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Virajā-pīṭha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Skanda, radiant and composed, addresses Agastya; behind them a stylized map-like vision of Kāśī with a highlighted ‘Virajā-pīṭha’ as a luminous seat/altar emitting purity-light.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya (Kalaśaja)
• Viraja Pīṭha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Attentive listening to a revealed māhātmya opens the way to understanding sacred places that confer spiritual attainments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viraja Pīṭha, a sanctified locus within the Kāśī region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Niśāmana/śravaṇa—listen carefully to the māhātmya; the implied practice is darśana of the Viraja Pīṭha.