Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 89

Devanagari script

रक्षंति क्षेत्रमेतद्वै तथान्या नवशक्तयः । उपसर्गसहस्रेभ्यस्ता वैदिग्देवताक्रमात्

Transliteration

rakṣaṃti kṣetrametadvai tathānyā navaśaktayaḥ | upasargasahasrebhyastā vaidigdevatākramāt

Translation

وہ دوسری نو شکتیان بھی یقیناً اس مقدس کھیتر کی حفاظت کرتی ہیں۔ سمتوں کے دیوتاؤں کے مقررہ ترتیب کے مطابق وہ اسے ہزاروں آفتوں سے بچاتی ہیں۔

Word by Word

• रक्षन्ति: protect
• रक्षन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• क्षेत्रम्: the sacred area/field
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; विशेषणम् (क्षेत्रम्)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक/पादपूरण (emphatic particle)

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-vishesana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थक (thus/also)

• अन्याः: other
• अन्याः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (नवशक्तयः)

• नवशक्तयः: the nine powers
• नवशक्तयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नव (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्विगु-समासः (नव संख्या-पूर्वकः)

• उपसर्गसहस्रेभ्यः: from thousands of afflictions
• उपसर्गसहस्रेभ्यः: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: उपसर्ग (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (उपसर्गाणां सहस्रेभ्यः)

• ताः: they
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक

• दिग्देवताक्रमात्: according to the order of the directional deities
• दिग्देवताक्रमात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: दिक् (प्रातिपदिक) + देवता (प्रातिपदिक) + क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (दिशां देवतानां क्रमः; तस्मात्)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context) to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (Navāśakti-rakṣā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A schematic yet sacred vision of Kāśī as a mandala: nine Śaktis stationed at directional points, each radiating protective light, forming a fortress against ‘thousands of calamities’.

Characters & Entities

• Nine Śaktis (Navāśakti)
• Directional deities (Digdevatāḥ)
• Kāśī-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is presented as a divinely structured mandala where protective powers operate in ordered harmony.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī-kṣetra as a protected mandala guarded by Navāśakti and the directional divine order.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, honoring the Navāśakti and the kṣetra’s directional divine arrangement as part of devotional practice.