Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 88

Devanagari script

सा दुर्गाशक्तिभिः सार्धं काशीं रक्षति सर्वतः । ताः प्रयत्नेन संपूज्या कालरात्रिमुखा नरैः

Transliteration

sā durgāśaktibhiḥ sārdhaṃ kāśīṃ rakṣati sarvataḥ | tāḥ prayatnena saṃpūjyā kālarātrimukhā naraiḥ

Translation

وہ دُرگا اپنی شکتیوں کے ساتھ کاشی کی ہر سمت سے حفاظت کرتی ہے۔ اس لیے لوگوں کو چاہیے کہ کالراتری سے آغاز کرکے اُن شکتیوں کی پوری کوشش سے پوجا کریں۔

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• दुर्गाशक्तिभिः: with Durgā’s powers
• दुर्गाशक्तिभिः: Karana/Sahakari (Instrument/साधन)
• Type: Noun
• Root: दुर्गा (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (दुर्गायाः शक्तयः)

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sambandha (Association)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; सहार्थक (with/along with)

• काशीम्: Kāśī
• काशीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• रक्षति: protects
• रक्षति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• सर्वतः: from all sides
• सर्वतः: Desha-adhikarana (Locative sense/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; दिशावाचक/पर्यायवाचक (adverb: on all sides)

• ताः: they (those)
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सर्वनाम

• प्रयत्नेन: with effort
• प्रयत्नेन: Karana (Instrument/साधन)
• Type: Noun
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• संपूज्याः: are to be worshipped
• संपूज्याः: Karya (Obligation/विधेय)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (यत्) कृदन्त; कर्मणि/भावे विधेयविशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (to be worshipped)

• कालरात्रिमुखाः: headed by Kālarātri
• कालरात्रिमुखाः: Visheshana (Adjective of subject/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कालरात्रि (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—'कालरात्रिः मुखं यस्याः/यासाम्' (having Kālarātri as the foremost/face)

• नरैः: by men
• नरैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context) to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (Śakti-rakṣā-maṇḍala)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Durgā stands as a radiant protectress over the map-like silhouette of Kāśī, while multiple Śaktis emanate around her like a directional garland; devotees offer worship beginning with the fierce Kālarātri.

Characters & Entities

• Durgā
• Śaktis (Nine Powers)
• Kālarātri
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sacred city is protected by divine energies; honoring those protective powers aligns the devotee with the kṣetra’s spiritual order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī as a protected kṣetra (sacred field) guarded by Durgā and her Śaktis.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship Durgā’s Śaktis diligently, explicitly mentioning Kālarātri as foremost among them.