Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 63

Devanagari script

प्रौद्यच्चंद्रसहस्रांशु निर्मार्जित शुभाननाम् । लावण्यवार्धि निर्गच्छच्चंचच्चंद्रैकचंद्रिकाम्

Transliteration

praudyaccaṃdrasahasrāṃśu nirmārjita śubhānanām | lāvaṇyavārdhi nirgacchaccaṃcaccaṃdraikacaṃdrikām

Translation

ہزار طلوع ہوتے چاندوں کی کرنوں نے گویا اس کے مبارک چہرے کو دھو کر روشن کر دیا؛ اس کے حسن کے سمندر سے ایک ہی لرزتی چاندنی بہہ نکلی۔

Word by Word

• प्रौद्यत्: rising, shining forth
• प्रौद्यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र+उद्यत् (उद्+यत्/यत्-धातु, वर्तमानकृदन्त)
• Form: कृदन्त (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रातिपदिकरूपेण समासाङ्गम्; विशेषणम् (as prior member)

• चन्द्रसहस्रांशु: having rays like a thousand moons
• चन्द्रसहस्रांशु: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक) + अंशु (प्रातिपदिक)
• Form: समासपद (बहुपद-तत्पुरुष); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (समस्तपदं विशेषणम्)

• निर्मार्जिताम्: cleansed/polished
• निर्मार्जिताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नि+मृज् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (fem. acc. sg.)

• शुभाननाम्: with an auspicious face
• शुभाननाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (fem. acc. sg.)

• लावण्यवार्धि: ocean of beauty
• लावण्यवार्धि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: लावण्य (प्रातिपदिक) + वार्धि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिकरूपेण समासाङ्गम्; (लावण्यस्य वार्धिः)

• निर्गच्छत्: issuing forth
• निर्गच्छत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्+गम् (धातु)
• Form: कृदन्त (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान), समासाङ्गम्; विशेषणम्

• चञ्चत्: trembling, flickering
• चञ्चत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चञ्च्/चञ्चल् (धातु/प्रातिपदिक; वर्तमानकृदन्त)
• Form: कृदन्त (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान), समासाङ्गम्; विशेषणम्

• चन्द्रैकचन्द्रिकाम्: having moonlight as if from a single moon
• चन्द्रैकचन्द्रिकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + चन्द्रिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (fem. acc. sg.)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, often Skanda → Agastya)

Visual Art Cues

Scene: Close-up emphasis on the deity’s auspicious face: serene, spotless, intensely luminous as if washed by a thousand moonbeams; a single quivering stream of moonlight seems to emanate from her beauty.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine is depicted as supremely auspicious—beauty here signifies purity, blessing, and protective grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the overarching sacred geography of this section, though the verse itself is an iconographic praise rather than a tīrtha-stuti.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse functions as devotional-panoramic description.