Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 5

काशीप्रवृत्तिमन्वेष्टुं कं वा प्रहिणुयामितः । ज्ञातुं क एव निपुणो यतः स चतुराननः

kāśīpravṛttimanveṣṭuṃ kaṃ vā prahiṇuyāmitaḥ | jñātuṃ ka eva nipuṇo yataḥ sa caturānanaḥ

کاشی کے حقیقی حالات کی جستجو کے لیے میں یہاں سے کس کو روانہ کروں؟ اسے جاننے میں کون واقعی ماہر ہے؟—کیونکہ وہ چتورانن، چار چہروں والے برہما ہی ہیں۔

काशी-प्रवृत्तिम्the activity/origin of Kāśī
काशी-प्रवृत्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक) + प्रवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (काश्याः प्रवृत्तिः)
अन्वेष्टुम्to search
अन्वेष्टुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootअन्वेष् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (infinitive), ‘to seek’
कम्whom
कम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
वाor
वा:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात (disjunctive particle: ‘or’)
प्रहिणुयामिshall I send
प्रहिणुयामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-हि (धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘I send forth’
इतःfrom here
इतः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootइतः (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (ablatival adverb: ‘from here’)
ज्ञातुम्to know
ज्ञातुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (infinitive), ‘to know’
कःwho
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphatic particle: ‘indeed/only’)
निपुणःskilled
निपुणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिपुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
यतःsince/because
यतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formहेतुवाचक/यत्-सम्बन्धी अव्यय (conj. ‘since/from which reason’)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
चतुराननःthe four-faced one (Brahmā)
चतुराननः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचतुर् (संख्या/विशेषण-प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (चत्वारि आननानि यस्य सः)

Śiva (Śrīkaṇṭha)

Tirtha: Kāśī / Avimukta

Type: kshetra

Listener: null

Scene: Śiva, contemplating Kāśī’s mysterious unfolding, considers whom to send; the thought turns to four-faced Brahmā as the only adequate investigator.

K
Kāśī
C
Caturānana (Brahmā)

FAQs

Kāśī is treated as a divine mystery worthy of the highest spiritual intelligence; sacred places are approached with reverence and careful inquiry.

Kāśī (Vārāṇasī), the preeminent Śaiva kṣetra, whose ‘pravṛtti’ (divine situation) is to be investigated.

None explicitly; the verse frames a divine inquiry rather than a ritual instruction.