Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 100

Devanagari script

भवेश्वरं समभ्यर्च्य भवेनाविर्भवेन्नरः । प्रभुर्भवति सर्वेषां राज्ञामाज्ञाकृतामिह

Transliteration

bhaveśvaraṃ samabhyarcya bhavenāvirbhavennaraḥ | prabhurbhavati sarveṣāṃ rājñāmājñākṛtāmiha

Translation

بھویشور کی باقاعدہ ارچنا کرنے سے انسان بھَو کے مانند شان و اثر پاتا ہے—روشن ضمیر اور قوت میں ظاہر۔ یہاں وہ سب بادشاہوں میں سردار بن جاتا ہے، جس کا حکم بجا لایا جاتا ہے۔

Word by Word

• भवेश्वरम्: Bhaveśvara (Lord of Bhava/Śiva)
• भवेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भव + ईश्वर (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (भवस्य ईश्वरः), पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समभ्यर्च्य: having duly worshipped
• समभ्यर्च्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + अभि + अर्च् (धातु) + ल्यप् (कृत्)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (absolutive/gerund)

• भवेन: by Bhava (Śiva)
• भवेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण/सहकारक-भावः

• आविर्भवेत्: would manifest/appear
• आविर्भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आविर् (अव्यय) + भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्; ‘आविर्’ अव्यय-पूर्वपद

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रभुः: lord/master
• प्रभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-नाम

• भवति: becomes
• भवति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

• राज्ञाम्: of kings
• राज्ञाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• आज्ञाकृताम्: obedient (who carry out orders)
• आज्ञाकृताम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: आज्ञा + कृत (प्रातिपदिक-द्वय; √कृ)
• Form: तत्पुरुष-समास (आज्ञां कृतवन्तः/आज्ञाकृतः), क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (राज्ञाम् इति विशेषणम्)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

Speaker

Skanda (deduced: Kāśī Khaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhaveśvara

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: A devotee-king bows before Bhaveśvara; as he offers abhiṣeka, a subtle halo of sovereignty forms—ministers and rival kings in the background accept his command, symbolizing ‘ājñākṛtāḥ’.

Characters & Entities

• Bhaveśvara (Śiva)
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion to Śiva in Kāśī is said to transform one’s worldly and inner standing, granting dignity, influence, and effective authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhaveśvara-liṅga in Kāśī, praised through a direct phala-śruti (statement of results).

What ritualistic prescription is mentioned?

Samabhyarcana—proper worship/archanā of Bhaveśvara.