Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 1

Devanagari script

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य तपोराशे काश्यां लिंगानि यानि वै । सेवितानि नृणां मुक्त्यै भवेयुर्भावितात्मनाम्

Transliteration

skaṃda uvāca | śṛṇvagastya taporāśe kāśyāṃ liṃgāni yāni vai | sevitāni nṛṇāṃ muktyai bhaveyurbhāvitātmanām

Translation

اسکَند نے کہا: اے اگستیہ، ریاضت کے خزانے، سنو—کاشی میں جو شِو لِنگ ہیں، وہ پاکیزہ اور ضبط یافتہ دل والوں کے لیے، عبادت کیے جانے پر، مکتی (نجات) کے سبب بن جاتے ہیں۔

Word by Word

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• अगस्त्य: O Agastya
• अगस्त्य: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• तपो-राशे: O heap of austerity
• तपो-राशे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) + राशि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; बहुव्रीह्यर्थे संबोधन (epithet)

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• लिङ्गानि: liṅgas
• लिङ्गानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन

• यानि: which
• यानि: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; सम्बन्ध (relative pronoun)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/सम्भावनार्थक अव्यय (emphatic particle)

• सेवितानि: worshipped/served
• सेवितानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: सेव् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; विशेषण (liṅgāni qualifies)

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन

• मुक्त्यै: for liberation
• मुक्त्यै: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; प्रयोजन (for the sake of liberation)

• भवेयुः: may be / would be
• भवेयुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• भावित-आत्मनाम्: of the self-disciplined (purified-souled)
• भावित-आत्मनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भावित (कृदन्त; भू धातोः क्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; विशेष्य-सम्बन्ध (of those whose selves are purified/meditated)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-liṅga-samūha (collective)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Skanda instructs Agastya: a panoramic sacred map-like vision of Kāśī with multiple liṅga shrines, pilgrims performing pradakṣiṇā, and a serene riverfront—emphasizing disciplined worship.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya
• Kāśī
• Śiva (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is linked to both sacred place and inner refinement: worship in Kāśī bears fruit especially for the bhāvitātmā (cultivated-minded devotee).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Varanasi) as a field of many liberating Śiva-liṅgas.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sevā/worship of Kāśī’s liṅgas with a purified, disciplined mind.