Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 70

Devanagari script

जनकेशं महालिंगं तत्पार्श्वे ज्ञानदं परम् । तल्लिंग वरिवस्यातो ब्रह्मज्ञानमवाप्यते

Transliteration

janakeśaṃ mahāliṃgaṃ tatpārśve jñānadaṃ param | talliṃga varivasyāto brahmajñānamavāpyate

Translation

وہاں ‘جنکیش’ نام کا عظیم لِنگ ہے، اور اس کے پہلو میں ایک اور برتر علم بخشنے والا مقام ہے۔ اس لِنگ کی عقیدت سے عبادت کرنے پر برہمن (برہمن) کا گیان حاصل ہوتا ہے۔

Word by Word

• जनकेशम्: (the) Janakeśa (liṅga)
• जनकेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जनक-ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जनकस्य ईशः)

• महालिङ्गम्: the great liṅga
• महालिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा-लिङ्ग (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—महच्च तत् लिङ्गम्

• तत्: by/at its
• तत्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक-विशेषणम् (पार्श्वे इति)

• पार्श्वे: at the side
• पार्श्वे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• ज्ञानदम्: bestowing knowledge
• ज्ञानदम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान-द (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम् इति); उपपद-तत्पुरुषः—ज्ञानं ददाति इति

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Determiner/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक-विशेषणम् (लिङ्गम् इति)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वरिवस्यातः: by one who worships/serves
• वरिवस्यातः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वरिवस्य (धातु) + शतृ/शानच् (कृदन्त)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्तम् (present active participle used as agent); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘वरिवस्यति’ = पूजयति/सेवते

• ब्रह्मज्ञानम्: knowledge of Brahman
• ब्रह्मज्ञानम्: Karma (Object obtained/प्राप्य)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-ज्ञान (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः ज्ञानम्)

• अवाप्यते: is obtained
• अवाप्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-आप् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Janakeśa (and adjacent Jñāna-prada liṅga)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/pilgrims

Visual Art Cues

Scene: Two liṅgas: Janakeśa grand and steady; beside it a luminous ‘jñāna-prada’ presence. A sādhaka offers worship, then sits in meditation as a subtle light rises from the liṅga into the crown of the head.

Characters & Entities

• Skanda
• Janakeśa
• Śiva-liṅga
• Brahmajñāna
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True worship of Śiva in Kāśī is not only merit-giving but wisdom-giving—ripening into brahmajñāna.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Janakeśa Mahāliṅga and a nearby jñāna-bestowing liṅga within Kāśī’s sacred precincts.

What ritualistic prescription is mentioned?

Varivasyā—devotional service/worship of the liṅga.