Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

Devanagari script

अंतकेश्वर संज्ञं च लिंगं तद्रुद्रदिक्स्थितम् । अतिपापोपि निष्पापो जायते तद्विलोकनात्

Transliteration

aṃtakeśvara saṃjñaṃ ca liṃgaṃ tadrudradiksthitam | atipāpopi niṣpāpo jāyate tadvilokanāt

Translation

رُدر کی سمت میں ‘انتکیشور’ نام کا لِنگ بھی ہے۔ اس کے محض دیدار سے، بڑے گناہوں میں ڈوبا ہوا شخص بھی بےگناہ ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• अन्तकेश्वर: (named) Antakeśvara
• अन्तकेश्वर: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तक-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘संज्ञम्’ इत्यनेन सह—नामरूपेण; षष्ठी-तत्पुरुषः (अन्तकस्य ईश्वरः)

• संज्ञम्: having the name/designation
• संज्ञम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—‘नाम’ (having the designation)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Determiner/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक-विशेषणम्

• रुद्रदिक्स्थितम्: situated in the Rudra-direction (a specific quarter)
• रुद्रदिक्स्थितम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुद्र-दिक्-स्थित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘स्थित’; विशेषणम् (लिङ्गम् इति); तत्पुरुषः—रुद्रदिशि स्थितम्

• अतिपापः: a very sinful (person)
• अतिपापः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अति-पाप (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अति’ उपसर्गवत्—अत्यन्तपापी (very sinful person)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/अपवादार्थक (even/also)

• निष्पापः: sinless
• निष्पापः: Karta (Subject complement/कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: निः-पाप (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अतिपापः इति); नञ्/निः-पूर्वकः—पापरहितः

• जायते: becomes/is born (as)
• जायते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘विलोकनात्’ इत्यनेन सह—तस्य (of that)

• विलोकनात्: from seeing (it)
• विलोकनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: वि-लोकन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेतौ पञ्चमी (ablative of cause)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Antakeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/pilgrims-instruction audience

Visual Art Cues

Scene: A weary sinner-pilgrim approaches Antakeśvara; the liṅga radiates, shadows of past misdeeds dissolve; the shrine is marked by a directional emblem of Rudra and fierce yet compassionate Śaiva aura.

Characters & Entities

• Skanda
• Antakeśvara
• Rudra
• Kāśī
• Śiva-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s Śiva-presence is depicted as radically purifying—darśana itself is a vehicle of pāpa-kṣaya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Antakeśvara liṅga, placed in the Rudra-direction within Kāśī’s sacred map.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vilokana/darśana (sacred beholding) of Antakeśvara is the stated practice.