Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

जपो दानं तपो होमस्तर्पणं देवतार्चनम् । समीपे कृत्तिवासस्य कृतं सर्वमनंतकम्

Transliteration

japo dānaṃ tapo homastarpaṇaṃ devatārcanam | samīpe kṛttivāsasya kṛtaṃ sarvamanaṃtakam

Translation

جپ، دان، تپسیا، ہوم، ترپن اور دیوتاؤں کی ارچنا—کرتّی واس کے قرب میں جو کچھ بھی کیا جائے، اس کا پُنّیہ بے انتہا اور ناقابلِ ختم ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• जपः: recitation
• जपः: Karta (Subject—item in list/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• दानम्: gift, charity
• दानम्: Karta (Subject—item in list/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karta (Subject—item in list/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• होमः: fire-offering
• होमः: Karta (Subject—item in list/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• तर्पणम्: libation, satiation-offering
• तर्पणम्: Karta (Subject—item in list/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तर्पण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• देवतार्चनम्: worship of deities
• देवतार्चनम्: Karta (Subject—item in list/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवता-अर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; समासः—देवतानाम् अर्चनम्

• समीपे: near
• समीपे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: समीप (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; उपसर्गार्थक-निपात (postposition-like adverb) ‘near’ (सप्तमी-अर्थे)

• कृत्तिवासस्य: of Kṛttivāsa
• कृत्तिवासस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कृत्तिवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive); एकवचन

• कृतम्: done, performed
• कृतम्: Kriyā (Predication/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृत्प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोग (done/performed)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषण

• अनन्तकम्: endless, infinite (in merit)
• अनन्तकम्: Viśeṣaṇa (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (फलविशेषणम्)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśī-khaṇḍa context: Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṛttivāseśa/Kṛttivāsa (Kāśī)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Sage interlocutor / ṛṣi assembly

Visual Art Cues

Scene: A sacred courtyard near Kṛttivāseśa: one group doing japa with mālā, another giving dāna, a small homa fire with offerings, tarpaṇa at a water vessel, and devatā-arcana with flowers—above them a subtle infinite halo/mandala signifying ‘ananta’ merit.

Characters & Entities

• Kṛttivāsa
• Japa
• Dāna
• Tapaḥ
• Homa
• Tarpaṇa
• Devatā-arcana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Place amplifies practice: performed in a highly sanctified locus of Śiva, dharma becomes enduring and inexhaustible in result.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kṛttivāsa/Kṛttivāseśvara and its sacred vicinity in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Japa, dāna, tapas, homa, tarpaṇa, and devatā-arcana are recommended—especially when done near Kṛttivāsa for ‘endless’ merit.