Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 110

Devanagari script

एतस्यावगतं सर्वं देशनामान्वयादिकम् । मा विषीदालिसुलभस्त्वेष रत्नेश्वरार्पितः

Transliteration

etasyāvagataṃ sarvaṃ deśanāmānvayādikam | mā viṣīdālisulabhastveṣa ratneśvarārpitaḥ

Translation

اس کا سب کچھ—اس کا دیس، نام، نسب اور دیگر باتیں—سب سمجھ لی گئی ہیں۔ اے سہیلی، غم نہ کر؛ یہ بھکتی سے آسانی سے مل جاتا ہے اور رتنیشور کے حضور نذر ہے۔

Word by Word

• एतस्य: of this
• एतस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)

• अवगतम्: known, understood
• अवगतम्: Karma/Predicate (Object/Predicative complement)
• Type: Adjective
• Root: अव-गम् (धातु) → अवगत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• देशनाम: places and names
• देशनाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक) + नाम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्व-समास (देश + नाम)

• अन्वय: connection, lineage, sequence
• अन्वय: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्वय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• आदिकम्: etc., and so on
• आदिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘आदि’ + कन् (आदिक) = ‘and the like’

• मा: do not
• मा: Prayojaka (Prohibitive marker)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय; लोट्/विधिलिङ्-निषेध (prohibitive particle)

• विषीद: despair, be dejected
• विषीद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-षद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• अलि: by a bee; (also: by a friend/companion in some contexts)
• अलि: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सुलभः: easily obtainable
• सुलभः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक (but/indeed)

• एषः: this (one)
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रत्नेश्वर: Ratneśvara
• रत्नेश्वर: Sambandha (Genitive relation within compound)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुष (रत्नानाम् ईश्वरः), प्रातिपदिक (proper name)

• अर्पितः: offered, dedicated
• अर्पितः: Karta/Predicate (Predicative adjective)
• Type: Adjective
• Root: अर्प् (धातु) → अर्पित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration, often to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ratneśvara (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame; contextual)

Visual Art Cues

Scene: A consoling speaker reassures a grieving devotee; behind them a small Ratneśvara-liṅga shrine with lamps and bilva leaves, suggesting ‘entrustment’ to the deity.

Characters & Entities

• Ratneśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s grace at Ratneśvara is accessible; despair is dispelled by surrender and dedication.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ratneśvara in Kāśī (Vārāṇasī), within the Kāśīkhaṇḍa’s sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit dedication/offerings to Ratneśvara (arpana); no explicit vrata or procedure is stated here.