Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

Devanagari script

मन्ये दृषत्स्वरूपोसि दृषदोपि कठोरधीः । यतो विश्वेश्वरं काश्यां न वेत्सि गिरिजापतिम्

Transliteration

manye dṛṣatsvarūposi dṛṣadopi kaṭhoradhīḥ | yato viśveśvaraṃ kāśyāṃ na vetsi girijāpatim

Translation

میں سمجھتا ہوں کہ تو پتھر کے جسم والا ہے؛ بلکہ تیری عقل پتھر سے بھی زیادہ سخت ہے۔ اس لیے کہ کاشی میں تو وِشوِیشور، گِرجا پتی کو نہیں پہچانتا۔

Word by Word

• मन्ये: I think
• मन्ये: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, आत्मनेपद

• दृषत्-स्वरूपः: one whose nature is stone-like
• दृषत्-स्वरूपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दृषद् (प्रातिपदिक) + स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—दृषदः स्वरूपम् यस्य (षष्ठी-तत्पुरुष)

• असि: you are
• असि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• दृषदः: of a stone
• दृषदः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दृषद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अपि: even/also
• अपि: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अप्यर्थ (also/even)

• कठोरधीः: hard-minded
• कठोरधीः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कठोर (प्रातिपदिक) + धी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कठोरा धीः यस्य/कठोरा धीः (कर्मधारय)

• यतः: because
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय/सम्बन्ध)
• Form: अव्यय, हेत्वर्थक (causal: ‘because/since’)

• विश्वेश्वरम्: Viśveśvara (Lord of the universe)
• विश्वेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—विश्वस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• न: not
• न: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• वेत्सि: you know
• वेत्सि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

• गिरिजापतिम्: the husband of Girijā (Śiva)
• गिरिजापतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिरिजा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—गिरिजायाः पतिः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Kārpaṭika

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara (Kāśī)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra

Visual Art Cues

Scene: The mendicant rebukes the king: ‘stone-bodied, harder than stone-minded’ for not recognizing Viśveśvara, Girijā-pati, in Kāśī; dramatic facial expression and pointing gesture toward the shrine.

Characters & Entities

• Viśveśvara
• Kāśī
• Girijā (Pārvatī)
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Not recognizing the divine in the foremost sacred place is portrayed as inner hardness; devotion requires discernment and reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), explicitly as the seat of Viśveśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a theological admonition encouraging recognition and devotion.