Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

Devanagari script

भैरवस्य महाक्षेत्रं तद्वै साधकसिद्धिदम् । तत्र संसाधिता विद्याः षण्मासातत्सिद्धिमाप्नुयुः

Transliteration

bhairavasya mahākṣetraṃ tadvai sādhakasiddhidam | tatra saṃsādhitā vidyāḥ ṣaṇmāsātatsiddhimāpnuyuḥ

Translation

وہ بھیرَو کا مہا-کھیتر ہے، جو سادھکوں کو یقیناً سِدھی عطا کرتا ہے۔ وہاں جو ودیائیں سادھ کر کامل کی جائیں، وہ چھ ماہ کے اندر اپنی سِدھی دے دیتی ہیں۔

Word by Word

• भैरवस्य: of Bhairava
• भैरवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भैरव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध

• महाक्षेत्रम्: the great sacred field
• महाक्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + क्षेत्र (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् क्षेत्रम्)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पूर्वोक्तस्य निर्देश (demonstrative)

• वै: indeed
• वै: None (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle), निश्चयार्थ

• साधकसिद्धिदम्: granting accomplishment to practitioners
• साधकसिद्धिदम्: Vidhaya (Predicate qualifier/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: साधक + सिद्धि + द (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (साधकानां सिद्धिं ददाति)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb)

• संसाधिताः: properly accomplished/perfected
• संसाधिताः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + साध् (धातु) + क्त (कृत्)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय; past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'विद्याः' इति विशेषण

• विद्याः: mantras/vidyās
• विद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्ता (of 'आpnuyuḥ')

• षण्मासात्: from/within six months
• षण्मासात्: Apadana (Source/limit/अपादान)
• Type: Noun
• Root: षण् + मास (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; द्विगु-समासः (षण्मासः), अपादान/काल-सीमा (from/within six months)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'सिद्धिम्' इति विशेषण

• सिद्धिम्: accomplishment
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• आप्नुयुः: would attain
• आप्नुयुः: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration, typically to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhairava-mahākṣetra (Kapālī precinct)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Munis/seekers

Visual Art Cues

Scene: A powerful Bhairava precinct at night: sādhakas seated in a mandala-like courtyard, lamps flickering, manuscripts and rosaries in hand; Bhairava’s icon presides, suggesting swift maturation of vidyā-sādhana.

Characters & Entities

• Bhairava
• Mahākṣetra
• Vidyā (discipline/mantra practice)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is presented as spiritually catalytic: disciplined practice in a Bhairava-kṣetra ripens quickly into accomplishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhairava’s mahākṣetra (great precinct) in Kāśī, associated with Kapālī Bhairava in the surrounding verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

Undertaking and perfecting vidyā/sādhana (disciplined practices, often mantra-based) at that site, with a stated fruition period of six months.