Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 13

Devanagari script

तत्कुण्डादुत्तरे भागे क्षेत्रं क्षेमकरः सदा । भक्तानां साध्वसध्वंसी कपाली नाम भैरवः

Transliteration

tatkuṇḍāduttare bhāge kṣetraṃ kṣemakaraḥ sadā | bhaktānāṃ sādhvasadhvaṃsī kapālī nāma bhairavaḥ

Translation

اُس کنڈ کے شمالی حصّے میں ایک مقدّس کھیتر ہے جو ہمیشہ خیر و عافیت کا سبب ہے۔ وہاں کَپالی نام کے بھیرَو ہیں، جو بھکتوں کے خوف کو مٹا دیتے ہیں۔

Word by Word

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध

• कुण्डात्: from the pond
• कुण्डात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान

• उत्तरे: in the northern
• उत्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'भागे' इति विशेषण

• भागे: part/region
• भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• क्षेत्रम्: a sacred field/temple-area
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ/विषय (topic)

• क्षेमकरः: bestowing welfare
• क्षेमकरः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षेम + कर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'भैरवः' इति विशेषण; तत्पुरुषः (क्षेमं करोति)

• सदा: always
• सदा: None (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

• भक्तानाम्: of devotees
• भक्तानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध

• साध्वसध्वंसी: destroyer of fear
• साध्वसध्वंसी: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: साध्वस + ध्वंसिन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'भैरवः' इति विशेषण; तत्पुरुषः (साध्वसं ध्वंसयति)

• कपाली: Kapālī (skull-bearing one)
• कपाली: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नामपद (epithet)

• नाम: by name
• नाम: None (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: निपात (indeclinable), नामनिर्देशार्थ (quotative/‘by name’)

• भैरवः: Bhairava
• भैरवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भैरव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration, typically to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapālī Bhairava-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Munis/seekers

Visual Art Cues

Scene: A northern precinct with a fierce yet protective Kapālī Bhairava icon—garlanded, holding kapāla, with a dog mount nearby; devotees approach with folded hands, their fear visibly soothed.

Characters & Entities

• Kapālī Bhairava
• Kṣetra (holy precinct)
• Kuṇḍa (referenced)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bhairava, as guardian of sacred space, is praised as the remover of fear and the giver of well-being to sincere devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kṣetra north of the pond, presided over by Kapālī Bhairava.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is detailed here; the verse emphasizes the protective grace of Bhairava for devotees in that kṣetra.