Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 74

Devanagari script

तुष्टुवुः प्रणता सर्वे शर्वं जयजयाक्षरैः । परित्राता जगत्त्रातः प्रत्यूहाद्दारुणादितः

Transliteration

tuṣṭuvuḥ praṇatā sarve śarvaṃ jayajayākṣaraiḥ | paritrātā jagattrātaḥ pratyūhāddāruṇāditaḥ

Translation

سب نے سجدہ ریز ہو کر “جے جے” کے نعرے لگاتے ہوئے شروَ کی ستوتی کی؛ کیونکہ وہی نجات دہندہ، عالم کا محافظ ہے جو ہولناک رکاوٹوں سے بچاتا ہے۔

Word by Word

• तुष्टुवुः: praised
• तुष्टुवुः: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• प्रणताः: bowed, prostrated
• प्रणताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + नम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (bowed down)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनामसदृश (pronoun-like adjective used substantively)

• शर्वम्: Śarva (Śiva)
• शर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• जय: victory! hail!
• जय: Sambodhana/Exclamation
• Type: Indeclinable
• Root: जय (प्रातिपदिक/अव्ययवत् उद्गार)
• Form: उद्गार/निपातवत्; स्तुत्यर्थे (exclamation)

• जय: victory! hail!
• जय: Sambodhana/Exclamation
• Type: Indeclinable
• Root: जय (प्रातिपदिक/अव्ययवत् उद्गार)
• Form: उद्गार/निपातवत्; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)

• अक्षरैः: with syllables/words
• अक्षरैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• परित्राता: protector
• परित्राता: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: परि + त्रै (धातु) + तृ (कृदन्त)
• Form: तृ-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जगत्त्रातः: savior of the world
• जगत्त्रातः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + त्रातृ (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः त्राता); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (सम्बोधनार्थे अपि)

• प्रत्यूहात्: from obstacle/danger
• प्रत्यूहात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रत्यूह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• दारुणात्: terrible
• दारुणात्: Viśeṣaṇa (modifier)
• Type: Adjective
• Root: दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; विशेषण (qualifying प्रत्यूहात्)

• इतः: from (there), hence
• इतः: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: इतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादानार्थक (ablatival adverb: ‘from here/therefrom’)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa discourse commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vyāghreśa (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sages prostrate in unison before Śarva; their mouths utter ‘Jaya! Jaya!’ while Śiva stands as protector, tiger at His side; the air feels cleared of danger.

Characters & Entities

• Śarva (Śiva)
• Sages/Devotees

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Praise and surrender arise naturally when one recognizes Śiva as the remover of dangers and obstacles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, where Śiva is acclaimed as jagattrātā through the lived experience of protection.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stuti (hymnic praise) and praṇāma (bowing) are modeled as devotional responses to divine protection.