Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 49

Devanagari script

यतः क्रतुभुजो देवाः क्रतवो वेदसंभवाः । ते वेदा ब्राह्मणाधीनास्ततो देवबलं द्विजाः

Transliteration

yataḥ kratubhujo devāḥ kratavo vedasaṃbhavāḥ | te vedā brāhmaṇādhīnāstato devabalaṃ dvijāḥ

Translation

کیونکہ دیوتا یَجْیوں کے بھوگ کھاتے ہیں؛ یَجْی ویدوں سے پیدا ہوتے ہیں؛ اور وہ وید برہمنوں کے تابع ہیں؛ پس اے دِوِج! دیوتاؤں کی قوت برہمنوں ہی پر قائم ہے۔

Word by Word

• यतः: since/because
• यतः: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध/हेतुवाचक अव्यय (conj. adverb: since/from which)

• क्रतु-भुजः: eaters/partakers of sacrifices
• क्रतु-भुजः: Karta-samānādhikaraṇa (of देवाः)
• Type: Adjective
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक) + भुज् (कृदन्त/प्रातिपदिक; √भुज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष: 'क्रतून् भुञ्जते ये' (those who partake of sacrifices)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• क्रतवः: sacrifices
• क्रतवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• वेद-सम्भवाः: born from the Veda
• वेद-सम्भवाः: Karta-samānādhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पञ्चमी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ: 'वेदात् सम्भवाः/वेदस्य सम्भवाः' (arising from the Veda); विशेषण (of क्रतवः)

• ते: those
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• वेदाः: Vedas
• वेदाः: Karta-samānādhikaraṇa (of ते)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ब्राह्मण-अधीनाः: dependent on Brahmins
• ब्राह्मण-अधीनाः: Karta-samānādhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक) + अधीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'ब्राह्मणानाम् अधीनाः' (dependent on Brahmins); विशेषण (of वेदाः)

• ततः: therefore
• ततः: Hetu/Anvaya (हेतु/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): 'therefore/from that'

• देव-बलम्: the gods’ power
• देव-बलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'देवानां बलम्'

• द्विजाः: Brahmins (twice-born)
• द्विजाः: Karta-samānādhikaraṇa (predicate of देवबलम्)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Skanda (narration to Agastya, inferred)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (implicit frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya ṛṣis (frame assumed; not explicit in verse)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic ‘ladder of sustenance’: devas receiving offerings from a blazing yajña; the yajña arising from radiant Vedic mantras; the Vedas resting in the hands/heart of serene brāhmaṇas—forming a luminous chain.

Characters & Entities

• Devas
• Yajña (Kratu)
• Vedas
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is an interlinked system: Veda supports yajña, yajña sustains Devas, and Brāhmaṇas preserve Veda—so protecting sacred learning protects the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named; the teaching aligns with Kāśī’s identity as a foremost seat of Vedic-Śaiva Dharma in the Skanda Purana.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, the maintenance of yajñas (sacrifices) and Vedic continuity is upheld as essential, though no specific rite is prescribed.