Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 38

Devanagari script

कंदुकेश समुत्पत्तिं यः श्रोष्यति मुदान्वितः । पूजयिष्यति यो भक्तस्तस्य दुःखभयं कुतः

Transliteration

kaṃdukeśa samutpattiṃ yaḥ śroṣyati mudānvitaḥ | pūjayiṣyati yo bhaktastasya duḥkhabhayaṃ kutaḥ

Translation

جو کوئی خوشی کے ساتھ کندُکیش کے ظہور کی حکایت سنتا ہے، اور جو بھکت بن کر اس کی پوجا کرتا ہے—اس کے لیے غم یا خوف کہاں سے پیدا ہو سکتا ہے؟

Word by Word

• कंदुकेश: of Kandukeśa
• कंदुकेश: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कंदुकेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-सम्बन्धे (genitival relation) अथवा सम्बोधन-प्रायः; अत्र ‘समुत्पत्तिम्’ इत्यस्य सम्बन्धः (of Kandukeśa)

• समुत्पत्तिम्: origin; manifestation
• समुत्पत्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: समुत्पत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; सम्बन्धक-प्रत्ययः (relative pronoun)

• श्रोष्यति: will hear
• श्रोष्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्, परस्मैपदम्

• मुदान्वितः: filled with joy
• मुदान्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुदा-अन्वित (प्रातिपदिक) = मुदा + अन्वित
• Form: क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम्; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘endowed with joy’

• पूजयिष्यति: will worship
• पूजयिष्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पूज् (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्, परस्मैपदम्

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-प्रत्ययः (relative pronoun)

• भक्तः: devotee
• भक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• तस्य: for him; of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• दुःखभयम्: sorrow and fear
• दुःखभयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुःख-भय (प्रातिपदिक) = दुःख + भय
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; समाहार-द्वन्द्वः (collective dvandva)

• कुतः: from where? how could there be?
• कुतः: Kriya-visheṣaṇa (Interrogative modifier/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कुतः (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्ययम् (interrogative adverb: ‘whence/how’)

Speaker

Narrative voice (contextually Skanda in Kāśīkhaṇḍa dialogue)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kandukeśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devotees seated in a small Kāśī shrine courtyard listening joyfully to the origin story; another devotee offers flowers and water to the liṅga; a palpable aura of fearlessness surrounds them.

Characters & Entities

• Kandukeśa/Kandukeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Listening to sacred site-glories (māhātmya) and worship performed with devotion are themselves liberating, dispelling fear and grief.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kandukeśvara (Kandukeśa), the liṅga-site in Kāśī described in this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (hearing the origin narrative) and pūjā (worship) of Kandukeśvara by a devotee.