Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 42

Devanagari script

जगदीशाय जीर्णाय जराजन्महराय ते । जीवायते नमस्तुभ्यं जंजपूकादिहारिणे

Transliteration

jagadīśāya jīrṇāya jarājanmaharāya te | jīvāyate namastubhyaṃ jaṃjapūkādihāriṇe

Translation

اے جہان کے مالک، ازل سے قدیم، جو بڑھاپا اور بار بار جنم کو مٹا دیتا ہے—تجھے نمسکار۔ اے سب جیووں کی جان، جو بخار وغیرہ آفتوں کو دور کرنے والا ہے—تجھے نمونم۔

Word by Word

• जगदीशाय: to the lord of the world
• जगदीशाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: जगत् + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः ईशः)

• जीर्णाय: to the ancient/aged one
• जीर्णाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: जीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जॄ (जॄँ/जॄ) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past participle)

• जराजन्महराय: to the remover of old age and birth
• जराजन्महराय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: जरा + जन्मन् + हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; समासः—द्वन्द्व (जरा-जन्म) + तत्पुरुषः (तयोः हरः)

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी, एकवचन; सर्वनाम

• जीवायते: to the living one / life-giver
• जीवायते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: जीव + (अय) (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; ‘जीव’ इत्यस्य नामधातु/तद्धित-प्रयोगेण स्तुतिनाम

• नमः: salutation
• नमः: —
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (निपात), नमस्कारार्थक

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी, एकवचन; सर्वनाम

• जंजपूकादिहारिणे: to the remover of janjapūka and the like (evils/diseases)
• जंजपूकादिहारिणे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: जंजपूक + आदि + हारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (जंजपूकादीनां हारिन् = हरणकर्ता)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśī Khaṇḍa context: Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī (mokṣa-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva as ancient yet ever-youthful presence, radiating calm; a devotee afflicted by fever bows and is soothed; subtle imagery of a broken wheel of rebirth behind, signifying jarā-janma-haraṇa.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is invoked as both liberator from saṃsāra (birth and aging) and remover of worldly suffering, uniting mokṣa and well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī’s Śiva (Viśveśvara) is the implied focus within the Kāśīkhaṇḍa setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse supports nāma-smaraṇa and stotra-japa for spiritual and protective merit.