Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 93

Devanagari script

सांगा व्याहृतयो यत्र शुभा सोपानवीथिकाः । सूर्याचंद्रमसौ यत्र सततं द्वाररक्षकौ

Transliteration

sāṃgā vyāhṛtayo yatra śubhā sopānavīthikāḥ | sūryācaṃdramasau yatra satataṃ dvārarakṣakau

Translation

وہاں اَنگوں سمیت مقدّس وِیَاہْرِتیاں مبارک زینے اور راہیں بن جاتی ہیں؛ اور وہاں سورج اور چاند ہمیشہ دروازے کے نگہبان بن کر کھڑے رہتے ہیں—یوں دہلیز ہی ویدی اور کائناتی ٹھہرتی ہے۔

Word by Word

• साङ्गाः: with all parts/limbs (complete)
• साङ्गाः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: स + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (स-अङ्ग = 'with limbs/parts')

• व्याहृतयः: the vyāhṛtis (bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ etc.)
• व्याहृतयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याहृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• शुभाः: auspicious
• शुभाः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• सोपानवीथिकाः: stairways/stepped paths
• सोपानवीथिकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सोपान (प्रातिपदिक) + वीथिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः तत्पुरुष (सोपानानां वीथिकाः = 'stair-ways/paths with steps')

• सूर्य: the Sun
• सूर्य: Karta (part of compound subject)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समाहार-द्वन्द्वपूर्वपद)

• चन्द्रमसौ: the Moon
• चन्द्रमसौ: Karta (part of compound subject)
• Type: Noun
• Root: चन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सूर्य + चन्द्रमसौ = द्वन्द्व (समाहार/युग्म) रूपेण संयुक्त-उल्लेख

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• सततम्: constantly
• सततम्: Kriyavisheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सतत (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• द्वाररक्षकौ: the two door-guards
• द्वाररक्षकौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक) + रक्षक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (द्वारस्य रक्षकौ)

Speaker

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa default dialogue frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (dvāra/threshold)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A grand gate of Kāśī where the steps and lanes are inscribed as luminous vyāhṛtis; above, Sun and Moon appear as sentinels with regal posture, marking the entrance as cosmic and Vedic.

Characters & Entities

• Vyāhṛti
• Sūrya
• Candra
• Kāśī (implied by section context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Approaching Kāśī is itself a sacred ascent: Vedic utterances shape the path, and cosmic powers protect the threshold.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), envisioned as a mantra-built city with cosmic gatekeepers.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is commanded; the verse frames entry into Kāśī as inherently sanctified by Vedic recitation and cosmic order.