Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 85

Devanagari script

तत्र लब्धं मयैश्वर्यमविनाशि महत्तरम् । चक्रपुष्करिणी चैव ख्याताभून्मणिकर्णिका

Transliteration

tatra labdhaṃ mayaiśvaryamavināśi mahattaram | cakrapuṣkariṇī caiva khyātābhūnmaṇikarṇikā

Translation

وہیں میں نے نہ فنا ہونے والی اور نہایت عظیم حاکمیت و شان پائی۔ اور وہی چکرپشکرِنی “منیکرنیکا” کے نام سے مشہور ہو گئی۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• लब्धम्: was obtained
• लब्धम्: Kriya-Visheshana (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: लब्ध (लभ्-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (obtained)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (कर्ता/करण), एकवचन

• ऐश्वर्यम्: sovereignty, lordship
• ऐश्वर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अविनाशि: imperishable
• अविनाशि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + विनाशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समासपूर्वक विशेषण (imperishable)

• महत्तरम्: greater
• महत्तरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत्तर (प्रातिपदिक; तद्धित-तर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तुलनात्मक (comparative) विशेषण (greater)

• चक्रपुष्करिणी: Cakrapuṣkariṇī
• चक्रपुष्करिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्र + पुष्करिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• ख्याता: became known
• ख्याता: Kriya-Visheshana (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: ख्यात (ख्यै-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (renowned/called)

• अभूत्: was/became
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past), परस्मैपद, तृतीयपुरुष, एकवचन

• मणिकर्णिका: Maṇikarṇikā
• मणिकर्णिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मणि + कर्णिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मणेः कर्णिका)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā (formerly stated as Cakrapuṣkariṇī)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A reveal scene: the pond/tīrtha is shown with a name-banner transformation—Cakrapuṣkariṇī becoming Maṇikarṇikā. A radiant, imperishable ‘aiśvarya’ is symbolized as an unextinguishing lamp or akṣaya flame above the waters, with Kāśī’s ghāṭ architecture around.

Characters & Entities

• Cakrapuṣkariṇī
• Maṇikarṇikā
• Viśveśvara (context)
• Kāśī (Varanasi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s tīrthas are not merely locations but divine seats where imperishable spiritual sovereignty is affirmed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṇikarṇikā—identified here with the earlier Cakrapuṣkariṇī.

What ritualistic prescription is mentioned?

This verse gives the tīrtha’s identity and fame; the surrounding passage frames the practice as snāna, worship, and offerings at Kāśī tīrthas.