Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 84

Devanagari script

समाः परार्धसंख्यातास्तत्र तप्तं महातपः । तत्र प्रत्यक्षतां यातो मम विश्वेश्वरः परः

Transliteration

samāḥ parārdhasaṃkhyātāstatra taptaṃ mahātapaḥ | tatra pratyakṣatāṃ yāto mama viśveśvaraḥ paraḥ

Translation

وہاں پراردھ کے شمار کے برسوں تک عظیم تپسیا کی گئی۔ وہیں میرا برتر ویشویشور براہِ راست ظاہر ہوا۔

Word by Word

• समाः: years
• समाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘वर्ष’ अर्थे

• परार्धसंख्याताः: numbered as a parārdha (vastly many)
• परार्धसंख्याताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परार्ध + संख्यात (संख्या-धातु/ख्यै-धातु, क्त; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (परार्धेन संख्याताः = numbered as a parārdha)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• तप्तम्: was performed
• तप्तम्: Kriya-Visheshana (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: तप्त (तप्-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (performed/undertaken)

• महातपः: great austerity
• महातपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् तपः)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• प्रत्यक्षताम्: manifestation, direct visibility
• प्रत्यक्षताम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रत्यक्षता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/गति-लक्ष्य), एकवचन

• यातः: attained
• यातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: यात (या-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having gone/attained)

• मम: my
• मम: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• विश्वेश्वरः: Viśveśvara (Lord of the universe)
• विश्वेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वस्य ईश्वरः)

• परः: supreme
• परः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (विश्वेश्वरः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakrapuṣkariṇī (contextual locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: An ascetic landscape within Kāśī: sages or divine beings performing severe tapas by the water; time is symbolized by layered suns/moons. Viśveśvara appears in radiant form, emerging as a liṅga or luminous Śiva-presence, witnessed by devotees.

Characters & Entities

• Viśveśvara
• Cakrapuṣkariṇī (context)
• Kāśī (Varanasi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The holiness of a Kāśī site is grounded in tapas and culminates in Śiva’s pratyakṣa (direct) presence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Cakrapuṣkariṇī context is being exalted through the manifestation of Viśveśvara at that place.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse primarily gives a sacred-history (tīrtha-prādurbhāva) rather than a new ritual command; it implies worship seeking darśana.