Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

Devanagari script

वैकुंठादप्यहं नित्यं मध्याह्ने मणिकर्णिकाम् । विगाहे पद्मया सार्धं मुदा परमया मुने

Transliteration

vaikuṃṭhādapyahaṃ nityaṃ madhyāhne maṇikarṇikām | vigāhe padmayā sārdhaṃ mudā paramayā mune

Translation

اے منی! میں ویکنٹھ سے بھی ہر روز دوپہر کے وقت منیکرنیکا میں آتا ہوں، اور پدما کے ساتھ نہایت اعلیٰ سرور میں خوشی سے اس میں غوطہ لگاتا ہوں۔

Word by Word

• वैकुण्ठात्: from Vaikuṇṭha
• वैकुण्ठात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (स्थाननाम), पञ्चमी (Case 5), एकवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (Case 1), एकवचन

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्यय (adverbial accusative)

• मध्याह्ने: at midday
• मध्याह्ने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्याह्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (Case 7), एकवचन

• मणिकर्णिकाम्: Maṇikarṇikā
• मणिकर्णिकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Case 2), एकवचन

• विगाहे: I bathe/immerse (myself)
• विगाहे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + गाह् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद

• पद्मया: with Padmā (Lakṣmī)
• पद्मया: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: पद्मा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Case 3), एकवचन

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: सहार्थक अव्यय

• मुदा: with joy
• मुदा: Karana (Instrument/Manner/करण)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Case 3), एकवचन; भावे तृतीया (instrumental of manner)

• परमया: supreme/great
• परमया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Case 3), एकवचन; विशेषण (मुदा)

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Case 8), एकवचन

Speaker

Viṣṇu (contextually, speaking within Skanda’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Muni (sage)

Visual Art Cues

Scene: Vishnu (Hari) descends from Vaikuṇṭha with Lakṣmī (Padmā), arriving at Maṇikarṇikā at noon; celestial vimāna above, Gaṅgā below, devotees astonished; the divine couple immerses with radiant joy.

Characters & Entities

• Vaikuṇṭha
• Maṇikarṇikā
• Padmā (Lakṣmī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Maṇikarṇikā’s sanctity is so eminent that even Viṣṇu, with Lakṣmī, is portrayed as visiting it regularly in joy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṇikarṇikā tīrtha in Kāśī (Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

Midday immersion/bathing (vigāha at madhyāhna) is presented as an especially auspicious practice.