Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

येतु पंचनदे स्नात्वा त्वां भजिष्यंति मानवाः । चलाचलापि द्वैरूपा मा त्याक्षीच्छ्रीश्च तान्नरान्

Transliteration

yetu paṃcanade snātvā tvāṃ bhajiṣyaṃti mānavāḥ | calācalāpi dvairūpā mā tyākṣīcchrīśca tānnarān

Translation

لیکن جو لوگ پنچنَد میں اشنان کر کے آپ کی بھکتی کریں گے، اُن مردوں کو شری (لکشمی)—جو چنچل بھی ہے اور ثابت بھی—کبھی نہ چھوڑے۔

Word by Word

• ये: those who
• ये: Karta (Relative subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तु: however; indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (विशेष/विरोधार्थक particle: 'but/indeed')

• पञ्चनदे: at Pañcanada
• पञ्चनदे: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + नद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्विगु-समास, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriyā-viśeṣaṇa (Prior action)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भजिष्यन्ति: will worship/serve
• भजिष्यन्ति: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• मानवाः: people; men
• मानवाः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• चला: moving; fickle
• चला: Karta (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (qualifying 'śrīḥ')

• अचला: unmoving; steady
• अचला: Karta (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अचल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (qualifying 'śrīḥ')

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (अपि-कार: 'even/also')

• द्वैरूपा: two-formed; of dual nature
• द्वैरूपा: Karta (Qualifier of 'śrīḥ')
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तत्पुरुष (द्वे रूपे यस्याः), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मा: do not
• मा: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेधार्थक particle with imperative)

• त्याक्षीः: abandon; forsake
• त्याक्षीः: Kriyā (Predicate; prohibition)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; छान्दस/वैदिक-रूप: त्याक्षीः = त्यज

• श्रीः: Fortune; Goddess Śrī
• श्रीः: Karta (Subject of 'tyākṣīḥ' understood: 'may Śrī not abandon')
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय-bodhaka conjunction)

• तान्: those
• तान्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• नरान्: men; people
• नरान्: Karma (Object; apposition to 'tān')
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Agnibindu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcanada

Type: tirtha/ghat

Skanda Dialogue

Listener: Viṣṇu (addressed as Śrīśa/Śrīhari)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims bathe at Pañcanada and then worship the Lord; Lakṣmī appears as a radiant presence choosing to stay—her dual nature (fickle/steadfast) symbolized by a moving lotus becoming rooted.

Characters & Entities

• Śrī Viṣṇu
• Pañcanada Tīrtha
• Śrī (Lakṣmī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage joined with devotion yields both worldly stability (Śrī) and spiritual uplift, harmonizing artha with mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pañcanada Tīrtha in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna at Pañcanada followed by bhajana/worship of Viṣṇu.