Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

Devanagari script

प्राप्य काशीं सुदुर्मेधाः कस्त्यजेज्ज्ञानवान्यदि । अनर्घ्यं प्राप्य माणिक्यं हित्वा काचं क ईहते

Transliteration

prāpya kāśīṃ sudurmedhāḥ kastyajejjñānavānyadi | anarghyaṃ prāpya māṇikyaṃ hitvā kācaṃ ka īhate

Translation

کاشی کو پا کر، اگر کوئی حقیقتاً دانا ہو تو کون اسے چھوڑے گا؟ انمول یاقوت مل جائے تو کون اسے پھینک کر شیشہ چاہے گا؟

Word by Word

• प्राप्य: having reached/obtained
• प्राप्य: Kriya-visheshana (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्यय; अर्थः—‘प्राप्य’ = having obtained/reached

• काशीम्: Kāśī
• काशीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• सुदुर्मेधाः: a very dull-witted person
• सुदुर्मेधाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु + दुर्मेधस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—सु + दुर्मेधाः (उपसर्गपूर्वक-विशेषणसमासः/कर्मधारयः)

• कः: who?
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• त्यजेत्: would abandon
• त्यजेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ज्ञानवान्: a wise man
• ज्ञानवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञानवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मतुप्-प्रत्यय (possessive: possessing knowledge)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक-अव्यय (conditional: if)

• अनर्घ्यम्: priceless
• अनर्घ्यम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनर्घ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to माणिक्यम्)

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Kriya-visheshana (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्यय

• माणिक्यम्: a ruby/gem
• माणिक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माणिक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• हित्वा: having left; abandoning
• हित्वा: Kriya-visheshana (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्यय; अर्थः—having abandoned

• काचम्: glass
• काचम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काच (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कः: who?
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• ईहते: desires; strives for
• ईहते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Narrative voice within the chapter (contextually Viṣṇu’s discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agnibindu

Visual Art Cues

Scene: A didactic image: Kāśī symbolized as a radiant ruby (māṇikya) while worldly allure is shown as dull glass; a pilgrim-sage chooses the ruby-city over the glass of distraction.

Characters & Entities

• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True discernment recognizes Kāśī as a supreme spiritual treasure; abandoning it is likened to choosing glass over a priceless jewel.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), praised as incomparable in value for spiritual attainment.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it teaches discernment (viveka) and steadfast commitment to the sacred place.