Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 49

Devanagari script

लक्ष्मीशे न वरो मह्यमेष देयोऽविचारतः । नान्यं वरं समीहेहं भक्तिं च त्वपदांबुजे

Transliteration

lakṣmīśe na varo mahyameṣa deyo'vicārataḥ | nānyaṃ varaṃ samīhehaṃ bhaktiṃ ca tvapadāṃbuje

Translation

اے لکشمی کے ناتھ! میرے لیے یہی ور ہے، بلا تامل یہی عطا فرمائیں۔ میں کسی اور ور کی خواہش نہیں کرتا؛ مجھے تو بس آپ کے چرن کملوں میں بھکتی چاہیے۔

Word by Word

• लक्ष्मीशे: O Lord of Lakṣmī
• लक्ष्मीशे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी + ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (लक्ष्म्याः ईशः)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• वरः: a boon
• वरः: Karta (Predicate nominal/प्रथमा-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; ‘to me’

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• देयः: should be given
• देयः: Kriya-arthaka (Obligation predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: देय (कृदन्त; √दा)
• Form: तव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive: ‘to be given’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (to ‘एषः’)

• अविचारतः: without hesitation
• अविचारतः: Sambandha (Adverbial modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अविचारतः (अव्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (ablatival adverb: ‘without consideration/without hesitation’)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वरम्’ इत्यस्य विशेषण

• वरम्: boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समीहे: I desire
• समीहे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√ईह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• भक्तिम्: devotion
• भक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• त्वत्: your
• त्वत्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; ‘of you/your’

• पदाम्बुजे: in (at) the lotus-feet
• पदाम्बुजे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद + अम्बुज (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (अम्बुज), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पदस्य अम्बुजम्)

Speaker

Agnibindu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcanada-hrada

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Frame-audience

Visual Art Cues

Scene: The sage rejects all other gifts with a calm, resolute expression, hands folded, eyes fixed on Viṣṇu’s feet; Viṣṇu’s lotus-feet glow, suggesting the ‘caraṇāravinda’ focus.

Characters & Entities

• Viṣṇu (Lakṣmīśa)
• Lakṣmī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The greatest boon is unwavering bhakti—devotion surpasses all worldly gifts and even frames the path to liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse itself is boon-focused; within the chapter, the request is tied to Viṣṇu’s presence at Pañcanada Hrada in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is specified; the “prescription” is devotional orientation—seeking refuge at the Lord’s lotus-feet.