Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

Devanagari script

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं तदारभ्य सहस्रगुः । विधाय स्फाटिकं लिंगं मुनेद्यापि समर्चयेत्

Transliteration

iti śrutvā harervākyaṃ tadārabhya sahasraguḥ | vidhāya sphāṭikaṃ liṃgaṃ munedyāpi samarcayet

Translation

ہری کے کلام کو سن کر سہسرگُو (سورج) نے اسی وقت سے سفٹک (بلّور) کا لِنگ بنایا؛ اور اے مُنی، آج بھی وہ اس کی سمرچنا کرتا ہے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• हरेः: of Hari (Viṣṇu)
• हरेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन

• वाक्यम्: statement, words
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• तद्: then
• तद्: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: निपातवत् प्रयोगः (adverbial: 'then/thereupon')

• आरभ्य: starting from
• आरभ्य: Avyaya (Adverbial/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + रभ् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund: 'beginning from')

• सहस्रगुः: Sahasragu (the Sun)
• सहस्रगुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्रगु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेष-नाम (सूर्यस्य)

• विधाय: having made
• विधाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + धा (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• स्फाटिकम्: crystal (made of crystal)
• स्फाटिकम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्फाटिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (लिङ्गम्)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• इद्यापि: even now
• इद्यापि: Avyaya (Adverb/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: इदानीम् + अपि (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: 'even now'); रूपम्: इदानीम्→इद्य (छान्दस/संक्षेप) + अपि

• समर्चयेत्: should worship
• समर्चयेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa norm)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sūrya’s sphāṭika-liṅga worship spot (Kāśī, near Ādikeśava context)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: muni (sage) addressed as ‘O sage’ in translation

Visual Art Cues

Scene: Sūrya, after receiving Hari’s teaching, fashions a transparent crystal liṅga and performs daily worship; the crystal catches and refracts sunlight, filling the shrine with prismatic glow.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Sahasragu (Sūrya)
• Sphāṭika Liṅga (crystal Liṅga)
• Muni (listener: likely Agastya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse emphasizes enduring devotion: once instructed, the Sun maintains continual worship, modeling steadfast practice for devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the narrative locus where this divine worship is remembered as an ongoing sacred reality.

What ritualistic prescription is mentioned?

Making (pratiṣṭhā/vidhāna) and worshiping a sphāṭika (crystal) Liṅga.