Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 5
Devanagari script
कौशिको राज्यमाप्यापि श्रेष्ठत्वात्पक्षिणां मुने । निर्गुणत्वाच्च तैः सर्वैः स राज्यादवरोपितः
Transliteration
kauśiko rājyamāpyāpi śreṣṭhatvātpakṣiṇāṃ mune | nirguṇatvācca taiḥ sarvaiḥ sa rājyādavaropitaḥ
Translation
اے منی، پرندوں میں برتری کے سبب کوشک نے بادشاہی پائی؛ مگر بے صفتی کے باعث ان سب نے اسے تخت سے اتار دیا۔
Word by Word
कौशिकःKauśika
कौशिकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकौशिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — masculine nominative singular
राज्यम्kingdom; rule
राज्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन — neuter accusative singular
आप्यhaving obtained
आप्य:
Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having obtained’
अपिeven; also
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थ (particle: even/also)
श्रेष्ठत्वात्because of superiority
श्रेष्ठत्वात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootश्रेष्ठत्व (प्रातिपदिक; तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5/पञ्चमी), एकवचन — neuter ablative singular; हेतुवाचक (cause)
पक्षिणाम्of the birds
पक्षिणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6/षष्ठी), बहुवचन — masculine genitive plural
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन — masculine vocative singular
निर्गुणत्वात्because of lack of merit/qualities
निर्गुणत्वात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootनिर्गुणत्व (प्रातिपदिक; तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5/पञ्चमी), एकवचन — neuter ablative singular; हेतुवाचक (cause)
चand
च:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
तैःby them
तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3/तृतीया), बहुवचन — masculine/neuter instrumental plural (pronoun)
सर्वैःby all
सर्वैः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3/तृतीया), बहुवचन — masculine instrumental plural; विशेषणम्
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — masculine nominative singular (pronoun)
राज्यात्from the kingdom
राज्यात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5/पञ्चमी), एकवचन — neuter ablative singular
अवरोपितःwas deposed; removed
अवरोपितः:
Kriya (Participial predicate/क्रियाविशेष)
TypeVerb
Rootअव + √रुह्/√रोप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — masculine nominative singular; कर्मणि प्रयोग (passive sense)
Speaker
Skanda
Skanda Dialogue
Listener: muni (addressed explicitly)
Visual Art Cues
Scene: A bird-king (Kauśika) enthroned among birds, then being collectively removed as they turn away in disapproval; the throne stands empty as a moral symbol.
Characters & Entities
K
KauśikaP
Pakṣiṇaḥ (birds)FAQs
Authority gained by strength or superiority is unstable without guṇa (virtue); dharma sustains legitimate rule.
No tīrtha is named; the verse delivers a dharma-tinged narrative motif within the Kāśī Khaṇḍa.
None.