Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

मंदेहदेहनाशार्थमुदयास्तमये रविः । समीहते द्विजोत्सृष्टं मंत्रतोयांजलित्रयम्

Transliteration

maṃdehadehanāśārthamudayāstamaye raviḥ | samīhate dvijotsṛṣṭaṃ maṃtratoyāṃjalitrayam

Translation

سورج طلوع و غروب کے وقت مَندیہاؤں کے جسموں کے ناس کے لیے کوشاں رہتا ہے؛ اسی لیے وہ دو بار جنمے (دویج) کے منتر سے مقدّس کیے ہوئے تین چُلّو جل کی آرزو رکھتا ہے۔

Word by Word

• मन्देह-देह-नाश-अर्थम्: for the destruction of the bodies of the Mandehas
• मन्देह-देह-नाश-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: मन्देह (प्रातिपदिक) + देह (प्रातिपदिक) + नाश (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणार्थे), समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः; अर्थम्-प्रत्ययान्तं (अर्थे) = “...के लिये/for the sake of”

• उदय-अस्तमये: at sunrise and sunset
• उदय-अस्तमये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदय (प्रातिपदिक) + अस्तमय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; द्वन्द्व-समासः (उदयश्च अस्तमयश्च)

• रविः: the Sun
• रविः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• समीहते: endeavours; strives
• समीहते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• द्विज-उत्सृष्टम्: released/offered by a twice-born (Brahmin)
• द्विज-उत्सृष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्सृष्ट (कृदन्त; √सृज् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मणि क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (द्विजेन उत्सृष्टम्)

• मन्त्र-तोय-अञ्जलि-त्रयम्: the three handfuls (anjalis) of mantra-infused water
• मन्त्र-तोय-अञ्जलि-त्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (मन्त्रेण तोयं, तेन अञ्जलिः; तस्य त्रयम्)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (Gaṅgā-ghāṭa sandhyā)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: At the riverbank at dawn/dusk, a dvija stands in añjali posture offering three streams of water toward the rising/setting Sun; subtle shadowy Mandeha figures dissolve in solar radiance above the horizon.

Characters & Entities

• Ravi (Sūrya)
• Mandeha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Daily Sandhyā practice—offering mantra-consecrated water to Sūrya—supports cosmic order and removes obstructive forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching occurs in the Kāśī-khaṇḍa’s praise-context, where Kāśī is upheld as the supreme field for dharma and mantra-upāsanā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering three añjalis (three cupped handfuls) of water sanctified with mantra at sunrise and sunset (Sandhyā times).