Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19

Devanagari script

भर्तरि प्रोषिते याश्च ब्रह्मचर्यव्रताः सदा । विप्लवं ते सकृद्दैवात्ता एता वामलोचनाः

Transliteration

bhartari proṣite yāśca brahmacaryavratāḥ sadā | viplavaṃ te sakṛddaivāttā etā vāmalocanāḥ

Translation

اور وہ جن کے شوہر دور تھے، جو ہمیشہ پاکدامنی کا عہد کرتی تھیں—تقدیر سے ان سے ایک بار غلطی ہوئی؛ اس طرح وہ یہ خوبصورت آنکھوں والی خواتین بن گئیں۔

Word by Word

• भर्तरि: when/while the husband (is)
• भर्तरि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• प्रोषिते: being away (having gone abroad)
• प्रोषिते: Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
• Type: Verb
• Root: प्र + वस् (धातु) / प्रोषित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle) from प्र+वस् (to dwell away); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• याः: who
• याः: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धक सर्वनाम (who)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक (and)

• ब्रह्मचर्यव्रताः: (those) observing the vow of celibacy
• ब्रह्मचर्यव्रताः: Karta (Apposition/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचर्य (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ब्रह्मचर्यस्य व्रतम्; बहुवचनप्रयोगे व्रतधारिण्यः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, नित्यत्ववाचक (always)

• विप्लवम्: a lapse/fall
• विप्लवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (fall/dereliction)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम (they)

• सकृत्: once
• सकृत्: Kriya-visheshaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सकृत् (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (once)

• दैवात्: from fate/by chance
• दैवात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: दैव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/हेतु-अपादान), एकवचन; (by fate)

• ताः: those (women)
• ताः: Karta (Apposition/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• एताः: these
• एताः: Karta (Apposition/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• वामलोचनाः: beautiful-eyed women
• वामलोचनाः: Karta (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: वाम (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (वामे लोचने यस्याः/यासां = fair/beautiful-eyed); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvija (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A lonely woman awaiting her absent husband, maintaining austerity; a moment of daiva-induced lapse is symbolized by a sudden storm or eclipse; afterward, her eyes are described as ‘vāmalochanāḥ’—beautiful yet marked by destiny.

Characters & Entities

• Brahmacarya
• Daiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even disciplined vows can be tested; Purāṇic teaching frames moral lapses within karma and daiva, urging steadiness and repentance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the overarching sacred setting of the Kāśī-khaṇḍa, though this verse is primarily moral-narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse references brahmacarya-vrata (a vow of continence) without detailing a specific ritual procedure.