Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

यत्र स्थितः स्वयं साक्षाच्छूलटंको महेश्वरः । तत्राप्लुतानां जंतूनां मोक्षवर्त्मोपदेशकः

yatra sthitaḥ svayaṃ sākṣācchūlaṭaṃko maheśvaraḥ | tatrāplutānāṃ jaṃtūnāṃ mokṣavartmopadeśakaḥ

جہاں مہیشور خود عین شُولٹَنک کے روپ میں جلوہ گر ہیں، وہاں جو جیو اشنان کرتے ہیں اُنہیں وہ موکش کے راستے کی تعلیم دیتے ہیں۔

यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (relative adverb: where)
स्थितःstanding/abiding
स्थितः:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
स्वयम्himself
स्वयम्:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formस्वतन्त्रार्थक अव्यय (indeclinable: oneself)
साक्षात्directly, in person
साक्षात्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: directly/manifestly)
शूलटङ्कः(the Lord) bearing trident and axe/pick
शूलटङ्कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशूल-टङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—द्वन्द्व (शूलश्च टङ्कश्च)
महेश्वरःMaheśvara (Śiva)
महेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (महान् ईश्वरः)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (there)
आप्लुतानाम्of those who have bathed/immersed
आप्लुतानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootआ-प्लु (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुं/नपुंसक (समूह), षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (genitive plural); अर्थः—स्नात/प्लुत
जन्तूनाम्of beings/creatures
जन्तूनाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (genitive plural)
मोक्षवर्त्मोपदेशकःteacher of the path to liberation
मोक्षवर्त्मोपदेशकः:
Karta (Predicate nominative/कर्ता)
TypeNoun
Rootमोक्ष-वर्त्म-उपदेशक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मोक्षस्य वर्त्म, तस्य उपदेशकः)

Skanda

Tirtha: Śūlaṭaṅka Maheśvara (within Prayāga tīrtha sphere)

Type: kshetra

Scene: A shrine or sacred spot where Mahādeva stands as Śūlaṭaṅka, trident prominent; freshly bathed pilgrims listen as if receiving liberating instruction; the atmosphere is numinous and didactic.

M
Maheśvara
Ś
Śūlaṭaṅka
P
Prayāga

FAQs

A tīrtha becomes supremely liberating when Śiva is present there; sacred bathing is joined to divine instruction toward mokṣa.

Prayāga, described as a seat of Śiva in the form called Śūlaṭaṅka.

Āplavana/snānā (immersion or bathing) at the tīrtha is implied as the qualifying act.