Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 34

Devanagari script

गवाह्निकं च नोदत्तं कोकंडूतिर्न वै कृता । नोद्धृता पंकमग्ना गौर्गोलोकसुखदायिनी

Transliteration

gavāhnikaṃ ca nodattaṃ kokaṃḍūtirna vai kṛtā | noddhṛtā paṃkamagnā gaurgolokasukhadāyinī

Translation

نہ میں نے گائے کا روزانہ حق (خدمت/چارہ) ادا کیا، نہ اس کی تکلیف دور کرنے کا عمل کیا؛ نہ کیچڑ میں دھنسی گائے کو اٹھایا—وہ گائے جو گولوک کی خوشیاں عطا کرتی ہے۔

Word by Word

• गव-आह्निकम्: daily rite/service for cows
• गव-आह्निकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गव (प्रातिपदिक) + आह्निक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गवाम् आह्निकम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation particle)

• उदत्तम्: given/offered
• उदत्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उद्+दा (धातु) → उदत्त (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘दत्तम्’ = given/offered

• कोकण्डूतिः: (a) kokaṇḍūti (name of an act/rite; lit. a kind of scratching/relief)
• कोकण्डूतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोकण्डूति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/खल्वर्थक अव्यय (emphatic particle)

• कृता: done
• कृता: Karta (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि/भावे ‘done’

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• उद्धृता: lifted out/rescued
• उद्धृता: Karta (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: उद्+हृ (धातु) → उद्धृत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘lifted out/rescued’

• पङ्क-मग्ना: sunk in mud
• पङ्क-मग्ना: Viśeṣaṇa (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पङ्क (प्रातिपदिक) + मग्न (कृदन्त, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (पङ्के मग्ना)

• गौः: cow
• गौः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• गोलोक-सुख-दायिनी: giver of happiness in Goloka
• गोलोक-सुख-दायिनी: Viśeṣaṇa (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गोलोक (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक) + दायिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गोलोकस्य सुखं ददाति इति)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya; repentance-style narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A penitent pilgrim recalls failing to feed and protect a cow; in the background a cow is stuck in mud near a riverbank while Kāśī’s ghats and a distant Śiva-liṅga silhouette suggest the sacred setting.

Characters & Entities

• Goloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Service to cows—care, relief, and rescue—is praised as a powerful merit-bearing dharma; neglect becomes a cause for remorse.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching sits within Kāśī-kṣetra’s dharma discourse; the verse itself focuses on go-sevā rather than a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Go-sevā acts: daily feeding/care, relieving distress, and rescuing a cow trapped in mud.